ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, "ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਜੇ ਤਪੋਧਾਨ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤਾਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਪਰ ਤੂੰ, ਨੀਚ ਰਾਵਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਕੰਜਕ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਪਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਿਆ! ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ ਜਾ, ਰਾਵਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਧੀਆ ਰਥ ਤੋਂ ਇੰਝ ਢਾਹ ਦਿਆਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਟਾਹਣੀ ਤੋਂ ਫਲ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਦਾ ਮਿਹਮਾਨੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲਿਆ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਨਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਕੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਝਣ ਭਰਿਆ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਿੱਧ ਜਟਾਯੂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ, ਦੋਹਾਂ ਪਰ ਲਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵਰਖਾ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਸਹਿ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗੇ ਦਸ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਏ, ਆਪਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਤੀਰ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਘਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਤਨ ਜੜਿਤ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਵਰਖਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਟਾਯੂ ਤੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਛੀ ਰਾਵਣ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ਿਰਹ ਪਹਿਨੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਛਤਰੀ, ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਸਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਇਆਦਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਾਜੋ-ਸਮਾਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕੀਤੀ—"ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਪਰ ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਉੱਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਥ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਬਚੀ ਹੋਈ, ਰਾਵਣ ਉਥੇੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਟਾਯੂ ਫਿਰ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਅਕਲਹੀਨ ਰਾਵਣ! ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਵੱਜਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਨਾਸੀ ਲਈ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿਹਨੂੰ ਜਹਿਰ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ—ਕਿੱਥੇ ਭੱਜੇਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਲਈ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ।" "ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹਿਮਾਕਤ ਜਾਂ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਜੋ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਾਇਰਾਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੋਧਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੜ! ਇਕ ਪਲ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਰਾਵਣ! ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾਵਾਂਗ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਧਰਮੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਨਾਸੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰੇ? ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪੋ-ਆਪ ਹੀ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ-ਪੁਰਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।" ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚੀਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਹਰ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।