ਜਦੋਂ ਖਰ ਨੇ, ਸੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਅਖੀਰ ਕੀ ਕਸੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਜਲਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਪਈ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਉਹੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਥਕਾਵੇ ਨਾ; ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਖਾਓ ਜੋ ਪਚਣ ਤੇ ਹਾਨੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਯਸ਼, ਨਾ ਚਿਰਕਾਲੀ ਮਹਿਮਾ ਲਿਆਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵੇ? ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਧਨੁ, ਰਥ ਤੇ ਕਵਚ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਰਕ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਈ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੀਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੜ! ਠਹਿਰ, ਰਾਵਣ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ—ਤੂੰ ਖਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਆਖ਼ਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ? ਤੂੰ, ਨੀਚ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਸੁਭਾਗਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ, ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ—even ਜੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇ—ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵੀ। ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਦਸ-ਮੂੰਹਾ! ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕ, ਰਾਵਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗ ਢਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਯਾਤਰੀ! ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਾਵਨਵੀ ਸਰਗਾ। ਜਦੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਚਕਾਰ ਅਜੋਬਾ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਤੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਨੁਕਦਾਰ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਂ ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਟਾਯੂ, ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਸਹੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਦਸ-ਮੂੰਹਾ ਨੇ ਦਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਨੁਕਦਾਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਤੀਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਪੱਥਰ-ਨੁਕਦਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਰਾਵਣ ਨੇ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਤਨ-ਸਜਿਆ ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੋਰ ਧਨੁ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਟਾਯੂ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਾ-ਧਨੁ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਝਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ 'ਚ ਢਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਰਤਨ-ਸਜਿਆ ਰਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛਤਰੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਖੇ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਸਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਚੋਚ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਸੋਹਣਾ ਸਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨੁ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਚਾਲਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ 'ਚ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—"ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥਕਿਆ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੇ, ਚੱਲ ਪਿਆ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਟਾਯੂ, ਉਠ ਕੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਸ্তা ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਛੁਹਾਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟਿ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।