ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਪਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਆ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਅਨਿਆਇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸੂਰਪਣਖਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ।" "ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ: ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, "ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ-ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਸਾੜਿਆ ਸੀ।" "ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇੱਕ ਜਹਿਰੀਲਾ ਸੰਪ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ।" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, "ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੋਝ ਚੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਠੱਗ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਪਚਣ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।" "ਜੋ ਕੰਮ ਨਾ ਧਰਮ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਨਾਮ, ਨਾ ਸ਼ੋਭਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵੇ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ?" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ ਦੱਸਿਆ, "ਛੱਤਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਭੂਮੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰ, ਰਥ ਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆ, ਜੋ ਤਰਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਖੋਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਲੜ! ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰ, ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਖਰ ਵਾਂਗ ਜਮੀਨ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜੋ ਰਾਮ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ, ਉਹੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਤਪस्वੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਹਨ? ਤੂੰ, ਨਿਕਰਮਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਚਨ ਲਿਆ, "ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਲਈ ਵੀ।" "ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ! ਇੱਕ ਪਲ ਠਹਿਰ, ਰਾਵਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗਾ ਝਾੜ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੰਗ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ!" ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ, ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲ। ਜਟਾਯੂ ਤੇ ਰਾਵਣ, ਦੋਹਾਂ ਪੰਛੀ ਤੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਨੁੱਕ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਤੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਬਾਣ ਜਟਾਯੂ 'ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਸਹਿ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕਈ ਘਾਵ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਮੌਤ ਦੀ ਲੱਕੀ ਵਾਂਗ, ਦਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤੀਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਪੱਥਰ-ਨੁੱਕ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਵੱਡਾ ਤੇ ਉਜਲਾ ਪੰਛੀ, ਜਟਾਯੂ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਤੀਰ-ਬਾਣ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੋਰ ਰਥ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਬਰਸਾਏ। ਜਟਾਯੂ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਗੁੰਝ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਥ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੇਜ਼, ਦਿਵਯ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਜਵੇਲਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਛਤਰੀ, ਪੰਖੇ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਜੋ ਉਹ ਪਕੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਚੋਚ ਨਾਲ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ-ਚਾਲਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਚਾਲਕ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜੇ ਗਏ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰੇ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਥਕਿਆ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਹੀ ਬਚੀ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸਾਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਉਜਲੇ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਇਹ ਸੀ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਜੰਗ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਲੜਿਆ।