ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ, ਦਸਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਤਿਕਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਛੀਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਕੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠਾ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਮੰਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਦੀ ਲੋਕ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਲਾਭ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਸਤਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ – ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲਤਾਰਿਆ, “ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਮੰਦ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ? ਜਿਹੜਾ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਰੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਮੰਦੇ ਦੇ ਘਰ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।” ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਖਰ, ਜੋ ਸੂਰਪਣਖਾ ਕਰਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਕੀ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, “ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਜਰ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਜਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਪਾ ਲਈ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਭਾਰ ਝੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਹਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਪਚ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਨਾ ਧਰਮ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਯਸ਼, ਨਾ ਚਿਰਕਾਲੀ ਮਾਣ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਦੇਵੇ – ਉਹ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?” ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, “ਛੇ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ, ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਅਸਲ ਹੀ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰੁਕ, ਲੜ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਖਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੇਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਹਨ? ਪਰ ਤੂੰ, ਮੰਦੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸਰਥ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਰੁਕ, ਦਸ-ਮੁਖੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਅਤੀਥੀ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਵੰਜਾ ਸਰਗ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਜਟਾਯੂ ਵੱਲ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਖਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਸਹਿ ਲਏ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਘਾਅ ਮਾਰੇ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਮੌਤ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗੇ ਦਸ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਜਦ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਵੇਲਰੀ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਟਾਯੂ ਤੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਮੁੜ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਜਟਾਯੂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ੀਨ ਵਾਲੇ, ਦੈਤਿਆ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼-ਤੁਰਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।