ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਟਾਇੂ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਬੋਲ ਕਹੇ: ‘‘ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਡਿੱਠਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਜਟਾਇੂ ਹਾਂ, ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਜਗਤਪਤੀ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਰਾਵਣ! ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਲ ਲੋਭੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨੀਚਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਨਾ ਪਕੜ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਣ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਾਭ ਜਾਂ ਭੋਗ ਵਾਸਤੇ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਾਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਨ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ, ਦੁਰਚਾਰੀ ਤੇ ਚਪਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਕਾਮਨਾ ਵਿਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਨਗਰ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਅਣਿਆਇ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸੂਰਪਣਖਾ ਕਰਕੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਦੱਸ, ਸੱਚ ਸੱਚ: ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਜਗਤਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? Vaidehī ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਨਿਗਾਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਹਨੂੰ ਥੱਲੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ ਜੋ ਨਾ ਧਰਮ ਦੇਵੇ, ਨਾ ਨਾਮ, ਨਾ ਚਿਰਕਾਲੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਹੀ ਮਿਲੇ? ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਿਆਂ-ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਰਾਜ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰ, ਰਥ ਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਰਕ ਤੇ ਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੀਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹਾਦਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੜ! ਥੋੜਾ ਰੁਕ, ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਵੀ ਖਰ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ, ਉਹੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਵੱਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਹਨ? ਪਰ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ — ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲਿਆ! ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ ਜਾ, ਰਾਵਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਟਾਇੂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਟੱਕਰ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਜਟਾਇੂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜਟਾਇੂ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਹਿ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੰਡ ਵਰਗੇ ਦਸ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਧੇ ਚਲਦੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਇੂ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਜਟਾਇੂ ਨੇ, ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਤਨ-ਸਜਜੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਟਾਇੂ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਸਲੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਮੁੜ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਟਾਇੂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅੱਗੇ ਧਰਮ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।