ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ—even ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿਚੋਂ ਵੀ—ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਗੇ, ਉਹ ਉਸ ਆਸ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਵਿਚ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਦਇਆ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਉਸ ਗਿੱਧ—ਜਟਾਯੂ—ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ: "ਹੇ ਜਟਾਯੂ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਠਾ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਤ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਚਾਲਾਕ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਦੁਰਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਜਟਾਯੂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸੀਂ, ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਲੁਕਾਏ ਦੱਸੀਂ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ—ਸੀਤਾ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਨੁਕੀਲੀ ਚੋਚ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਭਰਾ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਜਟਾਯੂ ਹਾਂ, ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੀਆਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਛੀਣਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਇਕ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਇਸ ਨੀਚ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ।" "ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਲਾਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੱਛਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ੀ।" "ਰਾਜਾ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ; ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਚਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।" "ਚਾਹੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਅਣਯਾਈ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" "ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਕਰਕੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਕੀ ਗਲਤੀ?" "ਸੱਚ ਦੱਸ: ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" "ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਲਪੇਟ ਲਿਆ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਫਾਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੇ ਤੇਰੇ ਗੱਲ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਓਹੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਓਸ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਨਾ ਕਰੇ; ਓਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਚਣ ਉਪਰੰਤ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ।" "ਉਹ ਕੰਮ ਕਿਹੜਾ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਂ ਧਰਮ ਮਿਲੇ, ਨਾਂ ਕੀਰਤੀ, ਨਾਂ ਲੰਬੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ?" "ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਢ਼ੀਆਂ ਤੋਂ, ਪਿਓ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੈਦਾਈਸ਼ ਤੋਂ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਰਥ ਤੇ ਕਵਚ ਵਾਲਾ; ਪਰ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਤਰਕ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਛੀਣ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੜ! ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ, ਰਾਵਣ; ਤੂੰ ਵੀ ਖਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ, ਓਸ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਜੋ ਤਪੋਧਾਨੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਹਨ? ਪਰ ਤੂੰ, ਨੀਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਿਊਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਮੰਗਲਮਈ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—even ਜੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇ—ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਵੀ।" "ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਹੇ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲੇ! ਇਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਰਾਵਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿੰਨਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ।" ਹੁਣ, ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਵੰਜੇ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਵੱਲੋਂ—ਰਾਵਣ ਤੇ ਜਟਾਯੂ—ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰਿਆ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪੰਖੀ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਰਬਤ ਆਪਸ ਵਿਚ ਭਿੜ ਗਏ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।