ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਬਸ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈ, ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਪੰਜੇ ਤੋਂ ਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖਦੀ ਹੈ, ਹੰਝੂਆਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਗਿੱਧ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ, “ਜਟਾਯੂ! Noble one, ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਬੇਸਾਹਾਰਾ ਵਾਂਗ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਉਠਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਰੂੜ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਚਾਲਾਕ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਟਾਯੂ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਗਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀਂ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਨੋਕਦਾਰ ਚੋਚ ਵਾਲਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਟਾਯੂ, ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, “ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ! ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਭਰਾ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਜਟਾਯੂ ਹਾਂ, ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਿਆਕਰਤਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗਾ ਸਮਰੱਥ। ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੀ ਨਾਰੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਹੜਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਧਰਮ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣਾ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਾਭ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਲਈ ਵੀ, ਜਿਹੜਾ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸਹੀ ਰਾਹ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਧਨ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ, ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ, ਰਾਵਣ, ਜਦੋਂ ਚੰਚਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬ ਆਦਮੀ ਅਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚਾ ਚਲਣ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਬੁਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਬੇਦੋਸ਼ਤਾ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੱਚ ਦੱਸ: ਰਾਮ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਕਿ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੁਰੰਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨਿਗਾਹ ਤੈਨੂੰ ਜਲਾਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਵਜਰ-ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈ ਹੈ। ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬੋਝ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਖਾਏ, ਜੋ ਪਚ ਕੇ ਹਾਨੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਯਸ਼, ਨਾ ਸਦੀਵੀ ਮਾਣ ਦੇਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵੇ? ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰ, ਰਥ ਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੀਨ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਐਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੜ! ਠਹਿਰ ਇੱਕ ਪਲ, ਰਾਵਣ! ਤੂੰ ਖਰ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਰਾਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇਗਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੂਰ ਹਨ? ਤੂੰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਪਵੇ। ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ, ਦਸ-ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ! ਇੱਕ ਪਲ ਰੁਕ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰਥ ਤੋਂ ਫਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਟਾਯੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਪਹਿਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਪੂਰਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲ ਤੁਰਿਆ। ਫਿਰ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉੱਤਸ਼ਾਹਤ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਊਂਦੇ ਬੱਦਲ। ਜਟਾਯੂ ਤੇ ਰਾਵਣ, ਦੋਵੇਂ ਪੰਖੀ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।