ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਚਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਥੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਗਣਾਂ ਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ! ਉਥੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ; ਤੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਵੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗੀ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ? ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਝੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾਵੇਂਗੀ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ, ਤਾ ਤੈਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਹੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਵਿਚ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। "ਤੂੰ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਰੱਬ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਰਾਛਸ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਰਾਵਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ, ਜੋ ਰੂੜ੍ਹਾ ਤੇ ਬੇ-ਕਾਬੂ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ, ਜੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆ ਕੇ, ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਸ਼ਚੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਲੰਮਾ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਛਸ, ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਪੀ ਲਵੇਂ, ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।" ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵੱਡਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਦ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਮੂਰਖ, ਮੈਂ ਜੋ ਚਾਹਾਂ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਵੇਖ ਮੈਨੂੰ!" ਜਦ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਇਹ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤੁਰੰਤ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਸੂਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਗਰਮ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ, ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਹੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਭੇਸ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ ਸੀ, ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘੁੰਗਰਾਲੂ ਵਾਲ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉੱਤਮ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ, ਹੇ ਮੱਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਕਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਰਾਜ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੈ।" "ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਕਰ ਬੈਠੀ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਮਰਦ ਉੱਤੇ ਜੋ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਦੋਸਤ ਛੱਡ ਗਿਆ? ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ।" ਇੰਝ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕਮੀਨੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸ ਨੇ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਰੋਹਣੀ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜੇ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ رانਾਂ ਫੜ ਲਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਜਾਦੂਈ ਰਥ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਖਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਫੜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦੂਰ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੁੱਕੇ ਪਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਡਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੀਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਗਲ, ਪੀੜਤ ਔਰਤ ਹੋਵੇ।