ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਤਾਲੀਵੀਂ ਅਤੇ ਉਨੰਜੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਰੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਹਾਂ, ਵੈਸ੍ਰਵਣ ਦਾ ਵੈਰੀ ਭਰਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਬੇਹੱਦ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਖੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੰਪ—all ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੈਸ੍ਰਵਣ, ਜੋ ਹੋਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸਵਾਰੀ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ, ਜੋ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਰੁੱਖ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਆੰਗਣ ਤੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇਂਗੀ; ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਹੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ। ਇਥੇ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਦੇਵਤਾਈ ਦੋਹਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗੇਗੀ, ਤੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਜ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਾ, ਮਨ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਧੂ ਵਰਗ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹਿਆ ਹੈ? ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕਦਰ ਕਰ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਨਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾਵੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਛਤਾਈ ਸੀ। ਰਾਮ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਭੋਗ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਪਰ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ। “ਤੂੰ, ਜੋ ਬੁਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਵਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੂੰ ਜਿਹਾ ਕਰੜਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਕੇ ਵੀ ਜਿਉਂ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ, ਤਾ ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ। ਸ਼ਚੀ, ਜੋ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਛਸ, ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ।” ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੰਜੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵੱਡਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲੇ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਮੁੜ ਆਖਿਆ, “ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਦ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪਾਗਲ, ਵੇਖ, ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਤੁਰੰਤ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਿੱਠਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਹੂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ, ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ, ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਸਾਧੂ ਵਾਲਾ ਭੇਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਸੀ, ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, “ਜੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਚੁਣ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਦੇ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਲ ਕਰ; ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਆਯੁ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਨਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਦੋਸਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਗਰੂਰ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।