ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ’ਤੇ ਪੱਕਾ ਸੀ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ—ਮੈਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਕੈਕਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਇਸ ਘਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿਰਣ, ਗੋਹ ਅਤੇ ਸੂਰ ਆਦਿ ਮਾਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਲਿਆਏਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੰਸ਼, ਪਰਿਵਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸਵਾਮੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਵਣ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੀਤਾ! ਮੈਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਬਣ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇਗੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਨੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਗਹਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣਗੀਆਂ, ਹੇ ਸੀਤਾ।” ਪਰ ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨਿਰਮਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ, ਮਹਿੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵਟਵਾਟਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ’ਤੇ ਅਡੋਲ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਲਵਾਨ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਚਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਗਿਦੜ ਹੈਂ ਜੋ ਸਿੰਘਣੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੇ ਹੋਇਣਗੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਭੁੱਖੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੰਦ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਜਬੜੇ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕੇ ਅਣਹੋਣ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੂਈ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਮਲਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਵੱਢਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਜੀਭ ਨਾਲ ਛੁਹਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੀਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੀਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਵਰਗੀ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਿਦੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵਧੀਆ ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਘਟੀਆ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਸੀਸਾ ਤੇ ਲੋਹਾ, ਚੰਦਨ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਖੋਤੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਰਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤੈਥੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਘੀ ਨਿਗਲਣ ਨਾਲ ਘੀ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਆਖੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੰਬਦੇ ਦੇਖ, ਰਾਵਣ—ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼, ਤਾਕਤ, ਨਾਮ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਤਾਲੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਭੌਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਉੱਚੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ ਦਾ ਵੈਰੀ ਭਰਾ, ਦਸ਼ਮੁਖ, ਮਹਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ—ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ’ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਖਿਆਤ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਸ਼ਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਨਮੱਤਲ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਨਾਰੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਰਥ ‘ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਜਾਂ ਚਲਦਾ ਹਾਂ, ਰੁੱਖ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਮਰਾਵਤੀ ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।