ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖੀ: "ਮੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੱਚਾ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਬਾਂਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਸ਼ਰਥ, ਖ਼ੁਦ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕੈਕਈ ਦੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਿਲਕ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਾਜ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਨੌ ਤੇ ਪੰਜ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ।' 'ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।' ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ—ਰਾਮ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਭੈ ਦੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੋ ਹੁਕਮ।' ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਵਚਨ-ਪੂਰਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ-ਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ। ਅਸੀ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਵੀ ਵੈਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿਗ ਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਤਗੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਚਾਹੋ, ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਟਿਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੇ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲੈ ਕੇ—ਹਿਰਣ, ਗੋਹਾਂ, ਸੂਰ ਆਦਿ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਧੀਆ ਮਾਸ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨਾਂ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਕੁਲ ਦੱਸੋ ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਕਿਉਂ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਵਣ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਸੁਣ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਬੜ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਈਆਂ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਲਿਆਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਣ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇਂਗੀ ਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।" ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਰਾਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਲਛਣ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਅਡਿਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਚਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਰਤੀ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹਨ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕ ਲੋਮੜੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਉਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਭੁੱਖੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਦੰਦ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਜਬੜੇ ਪਕੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹੱਥੀਂ ਉਠਾਉਣ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਕੇ ਬਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੂਈ ਨਾਲ ਅੱਖ ਮਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਨਾਲ ਜ਼ੁਬਾਨ ਚਾਟਣ ਵਰਗੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਗਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੜਪਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਧਰਮਵਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਲੋਮੜੀ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਚੰਗੀ ਮਦੀਰਾ ਤੇ ਆਮ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੋਨੇ, ਸੀਸਾ ਤੇ ਲੋਹੇ, ਚੰਦਨ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਗਧੇ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਮੱਖੀ ਦੇ ਘੀ ਪੀ ਜਾਣ ਨਾਲ ਘੀ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਆਖੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੁਰਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲ ਰਹੀ ਕੇਲੇ ਦੀ ਜਿਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਬਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼, ਤਾਕਤ, ਨਾਂ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਣ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਤਾਲੀਵੀ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।