ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਹੁਣ ਕਹਾਣੀ ਇਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਕੁਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰੋਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਾਨਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਭਿਖਸ਼ੂ, ਭਟਕਦੇ ਤਪੱਸਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਰਮ ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਛਤਰੀ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਸੋਹਣਾ ਦੰਡ ਅਤੇ ਮਟਕੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਪੋਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਇਕੱਲੀ ਬੈਠੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਾਮਾਂਗਨ ਤੇ ਕਟੁਕਰਮੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰੱਖਤ ਹਲੇ, ਨਾ ਹਵਾ ਵੱਗੀ; ਤੇ ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੀ ਡਰ ਕਰ ਹੌਲੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ। ਭਿਖਸ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਐਸੇ ਆਇਆ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਕੂਆਂ ਹੋਵੇ। ਰਾਵਣ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੂਟੀਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਲਾਲ ਚੀਲਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਾਪ ਉਚਾਰਨ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ, ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਮ੍ਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੋਖਰ ਹੋਵੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੂੰ ਲਾਜ ਹੈਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਯਸ਼, ਸੁਭਾਗ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਕਾਮਦੇਵੀ?” ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਦੰਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਬਰਫ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਸਮਤਲ, ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਕੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਪੁਪਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਨਿੱਤਲ, ਚੌੜੇ ਕੁਲ੍ਹੇ, ਮੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਜੰਘਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਚੀਆਂ, ਗੋਲ, ਮਣਕਿਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਖਜੂਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ। “ਹੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ! ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਸੋਹਣੇ ਦੰਦ, ਮੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇਰੀ ਚੰਚਲਤਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਯੋਗ, ਵਾਲ ਸੋਹਣੇ, ਛਾਤੀ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ, ਤੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿਨਨਰੀ ਹੈਂ।” “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ, ਨਰਮੀ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਵੱਸਣਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਨ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਚਲ ਚੱਲ।” “ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮਹਲ, ਬਾਗ-ਬਾਗੀਚੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੁਗੰਧ, ਆਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਰ ਹਨ—ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।” “ਹੇ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਯੋਗ ਪਤੀ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ? ਜਾਂ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ?” “ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਜਾਂ ਕਿਨਨਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਇੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਸਿੰਘ, ਦਰਿਆਈ ਬੱਘ, ਤੇ ਭੇਡੀਆ ਹਨ।” “ਇੱਥੇ ਰੀਛ, ਲੱਕੜਬੱਗੇ, ਸਾਰਸ ਹਨ—ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਨਹੀਂ? ਤੇ ਤੇਜ਼, ਮਸਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਹਨ।” “ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਡਰਦੀ ਨਹੀਂ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ?” “ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠਣ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਹੈ।” ਮੈਥਲੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ-ਭੂਸ਼ਾ, ਮਟਕੀ ਤੇ ਕੁਸੁੰਭਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। “ਇਹ ਰਿਹਾ ਅਸਥਾਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਬੈਠੋ, ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਓ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖਾਓ।” ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮੈਥਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਢਿੱਠ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਛੀਣ ਲੈਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਜੰਗਲ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ।