ਸੀਤਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖ ਕੇ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ—ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਝੁਕ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਲ ਪੱਕਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਵਲੋਂ ਕੜਾ ਬੋਲ ਸੁਣਨਾ ਪਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਰ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਦਸ਼ਮੁਖ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਤੁਰੰਤ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਭਿੱਖਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਸੀਤਾ ਇਕੱਲੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਲਮਲ ਦੇ ਕੇਸਰੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਟਾ, ਛਤਰੀ, ਚਮਚਮਾਉਂਦੀ ਲਾਟੀ, ਤੇ ਮਟਕੀ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਮੋਹਰੇ ਟੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਭੇਸ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋਈ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਬਿਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਕਰੂੜ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਦਰੱਖਤ ਕੰਬੇ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੱਗੀ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਲਾਲ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤਾਕਿਆ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਡਰ ਕਰ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਭਿੱਖਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਵਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰ ਪਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਵਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਹ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਸੋਹਣੇ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਲਾਲ-ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਾਪ ਰੀਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿੱਜਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀ ਅਕਲ, ਰੂਪ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਸੋਭਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੂੰ ਲਾਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਯਸ਼, ਮੰਗਲਮਈ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ?” “ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ, ਸਮਤਲ, ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਬਰਫ ਵਾਂਗ; ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲ ਕੋਨੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਪੂਪਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ। ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਚੌੜੀ, ਰਾਨਾਂ ਭਰਪੂਰ, ਗੋਲ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਡ। ਤੇਰੇ ਸਤਨ ਉੱਚੇ, ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਫਲ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ।” “ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਸੋਹਣੇ ਦੰਦ, ਮੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਨ ਯੋਗ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਸਤਨ—ਤੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿਨਨਰੀ।” “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਐਸਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ, ਨਰਮੀ ਤੇ ਜਵਾਨੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਵੱਸਣਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਔਰਤ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਚਲ ਚਲੀ ਜਾ।” “ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਾਗ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਧਣ, ਸੁਗੰਧੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ; ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾ, ਇਤਰ, ਤੇ ਪਹਿਨਾਵੇ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ।” “ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਇਕ ਯੋਗ ਪਤੀ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ—ਕੀ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੋਂ ਹੈਂ? ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਸੁਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਜਾਂ ਕਿਨਨਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।” “ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ? ਇੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ, ਸਿੰਘ, ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਬਾਘ ਤੇ ਭੇੜੀਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੀਛ, ਲੱਕੜਬਘੇ, ਸਾਰਸ—ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀ? ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਮਸਤ, ਤੇਜ਼ ਹਾਥੀ?” “ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ ਹੈਂ, ਤੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?” “ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਇਕੱਲੀ ਇੱਥੇ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਹਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਹੈ,” ਉਸ ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ, ਮਟਕੀ ਤੇ ਕੁਸੰਭ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਆਸਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਬੈਠੋ। ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਵੋ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖਾਓ।” ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮੈਥਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਗਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।