ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਚ ਨਾ ਰੱਖ।" ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਨੀਚ, ਨਿਰਦਈ, ਕਰੂੜ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਆ ਜਾਣਾ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰੂੜ ਤੇ ਛਲਕਪਟ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਸਟ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਾਂ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਤੇਰੀ ਜਾਂ ਭਰਤ ਦੀ ਮਨਸਾ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਖਾਵੇਂ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀਂ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।" ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਣੀ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਚੰਚਲ, ਅਨਿਯੰਤਰਤ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਵੰਡ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਗਵਾਹ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਗਰਮ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਗਈ। ਹਾਏ, ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਇਸ ਔਰਤ-ਸਭਾ ਤੇ ਦੁਸਟ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚ ਅੜੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਰੋਦੀ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਦਿਆਂਗੀ, ਜਾਂ ਫਾਹਾ ਲਾ ਲਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਆਉਣ ਦੀ ਸੋਚੀ। ਉਹ ਨਰਮ ਗੇਰੂਆ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ, ਜਟਾ, ਛਤਰੀ, ਜੁੱਤੀਆਂ, ਸੋਹਣਾ ਦੰਡ ਤੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਇਕੱਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੰਧਿਆ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜਿਵੇਂ ਦੁਖ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰੂੜ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਜੋ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੱਲ ਵਡਿਆ। ਜਨਸਤਾਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰੱਖਤ ਕੰਬੇ, ਨਾ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸੇ ਵਿੱਚ, ਦਸਮੁਖ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਵਿਰੁੱਧ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਰਾਵਣ, ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ—ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਯੋਗਯ ਸੀ—ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ 'ਚ ਵਿਹਲ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਇੰਝ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਖੂਹ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ, ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਲੋਟਸ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੀਲੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਇਆ, ਜਾਪੁ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਪੀਲੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੋਸ਼ਾਕ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ। "ਕੀ ਤੂੰ ਲਾਜ ਹੈਂ, ਧਨ, ਯਸ਼, ਮੰਗਲਮਈ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਸਰਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਸੁਖ-ਸਮਪੰਨਤਾ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ?" "ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਪਹਾੜੀ ਬਰਫ ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ ਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਤੇਰੇ ਨੇਤਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ, ਕੋਨੇ ਲਾਲ ਤੇ ਪੂਪਲੇ ਕਾਲੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕੱਲੀ ਵਿਹਲ ਸੀਤਾ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।