ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਮੁੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੋ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਠਿਕਾਣੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਚਾਉਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਫਸ ਜਾਵੇ।" ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਜਨਕਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ, "ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਪੀੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਥੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਵਾਲੀ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਸੀਤਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗਨਯਨੀ ਵਾਂਗ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੰਤਾਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਪ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨ ਤਾਂ ਦੇਵ, ਨ ਮਨੁੱਖ, ਨ ਗੰਧਰਵ, ਨ ਪੰਛੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਕਿੰਨਰ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਰਾਮ ਅਜੇਯ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਹੋ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਘੁਨਾਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਰਾਮ ਜੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਨਾ ਉਸਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਹਿਰ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੌਂਪੀ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ।" "ਖਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਸਥਾਨ ਦੀ ਹਤਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਕਰੂੜ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾ ਸੋਚੋ।" ਪਰ ਸੀਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਲਾਹਣਾ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, "ਤੁਸੀਂ ਨੀਚ, ਨਿਰਦਈ, ਕਰੂੜ ਹੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਆ ਜਾਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਸਦਾ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਕਰੂੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਖ਼ਫੀਆ ਮਕਸਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਂ ਭਰਤ ਦੀ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਮੰਨ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੋ। ਮੈਥਲੀ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਣਢੁੱਕੇ ਸ਼ਬਦ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਇਹ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਚੰਚਲ, ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੇ ਵੰਡ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਗਵਾਹ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਤੀਖੇ ਤੇ ਤਪਦੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਦੋਨਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੱਕੀ ਸੋਚ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ-ਸਵਭਾਵ ਤੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ਤੇ ਅੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾਂ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀਆਂ ਰਹੋ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਖਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਰੋਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਫਾਹਾ ਲਾ ਲਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਜਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੇਟ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਤੇ ਰੋ ਪਈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਪਿੱਛੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।