ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿਤਕਬਰ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ ਕੇ ਰਘੁਵੀਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਡ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿਚ।" ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਬੜੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਰਘੁਵੀਰ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਥੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ; ਜੇ ਉਹ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?" ਸੀਤਾ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ?" ਸੀਤਾ, ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ, ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸਰਪ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ—" "ਤੇਰੇ ਪਤੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਕਿਨਨਰ, ਜਾਨਵਰ, ਜਾਂ ਉਗਰ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਸੁੰਦਰੋ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ; ਰਾਮ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਐਸਾ ਨਾ ਬੋਲ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਘੁਵੀਰ ਦੇ ਬਿਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੀ, ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਜੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ, ਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ; ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਤੂੰ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਦੀ।" "ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਯਾ ਸੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ; ਵੈਦੇਹੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਾ ਵਾਲੀ, ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।" "ਦੇਵੀ, ਖਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਸਥਾਨ ਦੀ ਹਤਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਸੋਚ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ—" —ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਤੂੰ ਨੀਚ ਹੈ, ਦਿਲੋਂ ਬੇਰਹਿਮ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲਾਜ ਖੋਹਣ ਵਾਲਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਰਕਾਬਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਆਉਣੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ।" "ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲੁਕ ਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਭਰਤ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।" "ਪਰ ਇਹ ਤਰਕੀਬ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਭਰਤ ਲਈ ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਮੈਂ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਅੱਖੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ—" "—ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕੜੀਆਂ, ਰੋਮ-ਕੰਪ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵੀ ਹੈ।" "ਮੈਥਿਲੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਉਣੀ ਆਮ ਹੈ; ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ।" "ਔਰਤਾਂ ਚੰਚਲ, ਅਨਿਯਤ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਫੁਟਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਗਵਾਹ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ, ਤੀਖੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਦੋਨੋ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ; ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ 'ਤੇ, ਜੋ ਨਾਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਕੇ।" "ਤੇਰੀ ਔਰਤ-ਸਭਾ ਤੇ ਬੁਰੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਅੜੀ ਰਹੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਰਹਿ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਖ ਵਾਲੀ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰਖਿਆ ਦਣ, ਵਿਅਪਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਗਹਿਰੀ ਰੋਹ ਨਾਲ, ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਖ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਫਾਹਾ ਲਾ ਲਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਤਰਨਾਕ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਵਾਂਗੀ, ਪਰ ਰਘੁਵੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੇਟ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ, ਰੋ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਦੁਖ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਮਮਤਾ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।