ਮਾਰੀਚ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਠਾ ਲੈ ਜਾਵੇ? ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚ ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ: “ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਮਾਰੀਚ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫ਼ਦਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹੀ ਹੋਇਆ—ਮੈਂ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ‘ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਲਕਸ਼ਮਣ!’ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?” ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਰੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰੋਏ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਣ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇੱਕ ਚਿਤਕਬਰਾ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭਰੀ ਚੀਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਜਾ, ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਕੇ ਆ।” ਸੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਸੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਡ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਦਿਖਾਈ ਤਾਂ ਦੋਸਤ ਵਰਗਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਨਾਸ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਜਦਕਿ ਉਹ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹੈਂ।” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗਨੈਨੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਸੰਤਾਵਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਦੇਵੀ, ਨਾਂ ਤਾਂ ਸੱਪ, ਨਾਂ ਅਸੁਰ, ਨਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਨਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਂ ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਕਿੰਨਰ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਸਕਦੇ। ਰਾਮ ਅਜੈਯ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਨਾ ਸੋਚੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਬਿਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤੀਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਖ਼ਰਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਾਰਕੱਟ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਸੋਚੋ।” ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੜਵੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੂੰ ਨੀਚ, ਨਿਰਦਈ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਕਲੰਕ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹਨ। ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾ ਹੈਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਇਆ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਤੈਥੋਂ ਜਾਂ ਭਰਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਵਰਗੇ ਹਨ ਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹ ਸਕਦੀ। ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।” ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ, ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵੀ ਸਮਾਨ ਹੋ।