ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ, ਫਿਰ ਦੂਰ ਚਮਕਦਾ। ਉਹ ਆਉਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਥੱਕ ਕੇ, ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਰੁਕਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਾਈ, ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਡਰ ਕੇ ਫਿਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ, ਦੂਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਤੇਜ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਜਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਤੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚਾ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਜਲਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਾਣ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਵਜਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮਾਰੀਚਾ ਇਕ ਹਥੇਲੀ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਉੱਡ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਹਿਰਨ-ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੈਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਹੋ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ? ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ: "ਹਾਏ ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਉਹ ਬਾਣ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਹਿਰਨ-ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੈਤ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਹਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਅਪਕ ਸੀ, ਜਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ; ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਆਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆਏ। ਇਹ ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਅੱਜ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ—ਮਾਰੀਚਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। "ਹਾਏ ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਦੀ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਦੈਤ ਮਰ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ; ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਡਰ, ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਹਿਰਨ-ਰੂਪ ਦੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ— ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿਤਕਬਰ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜਨਸਥਾਨ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। (ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਪੰਚਚਾਲੀ, ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਅਗਲੀ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ:) ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਚੀਕ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ।" "ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਮੁਕਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ; ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਚੀਕ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਥਰਥਰਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਏ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਦੌੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ; ਪਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਨਹੀਂ ਗਿਆ।" ਫਿਰ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ, ਪਰ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਮ ਦੀ ਨਾਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਭਰਾ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਤੇਜਵਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ; ਜੇ ਉਹ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ?" ਵੈਦੇਹੀ, ਅੰਸੂਆਂ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀ। ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਡਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਹਿਰਣ-ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਝਾਇਆ: "ਸੱਪ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ—" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ—ਕਦੇ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਕਿਨਨਰ, ਜਾਨਵਰ, ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸੁੰਦਰਿ—" "ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਸਕੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਰਾਮ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਬੋਲ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।" "ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ, ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜੁਕਾ ਸਕਦੇ। ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕਰ, ਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ; ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਤੂੰ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਦੀ।" "ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ; ਵੈਦੇਹੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਸੁੰਦਰ ਕਟ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਸੁਭਾਗੀਏ, ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।