ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਮਰਿਚਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ।" ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਗਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਟਾਯੂ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੌਂਕੜੇ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਚੌਕਸ ਰਹੀ, ਮੈਥਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਜੰਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਕਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ, ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਲਾਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਹਿਰਣ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ (ਹਿਰਣ) ਡਰ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਲਵਾਰ ਕਸ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਹਥ ਵਿਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਅਸਧਾਰਣ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ, ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦਾ ਜਾਪਦਾ, ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਦ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਵੀ ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ, ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰਿਚਾ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ, ਮਰਿਚਾ ਦੀ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਥੱਕ ਕੇ ਇਕ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਡਰ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਪਸ, ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦਾਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਵੱਲ ਤਾਣ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੀਰ, ਮਰਿਚਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜਾ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵੱਜ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਮਰਿਚਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉੱਪਰ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਰਾਵਨਾ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੱਕਣ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਮਰਿਚਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਹਿਰਣ-ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਮਿਲ ਕੇ ਉਠਾ ਸਕੇ। ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਰਿਚਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, "ਹਾ ਸੀਤੇ! ਹਾ ਲਕਸ਼ਮਣ!"। ਵਧੀਆ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿੱਧਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਰਿਚਾ ਨੇ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਮਰਿਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਆਈਆਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਮਰਿਚਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹੀ ਹੋ ਗਿਆ — ਮਰਿਚਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ।" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ "ਹਾ ਸੀਤੇ! ਹਾ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਕ ਮਾਰੀ ਸੀ। "ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਰੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰੋਏ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਰ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਹਿਰਣ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਚੀਕ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿਤਕਬਰਾ ਹਿਰਣ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਪਏ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਰਦ ਭਰੀ ਚੀਕ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜਾ, ਰਾਘਵ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਦੌੜ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਡ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਿੱਚ।" ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਨਕਾਂਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਜ਼ਰੂਰ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ; ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਜਦ ਤੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਰਹੀ।