ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹਿਰਣ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਰਾਜੇ ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਠੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਲਾਲਚ ਵੱਸ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਤਾਪੀ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਯਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖੇਗਾ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਇੱਥੇ ਮੈਥਿਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਜਾਂ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੇਖ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੱਜ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਖਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਟਾਯੂ ਪੰਛੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚੌਕਸ ਰਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੀ ਜੰਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲਾਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਨ-ਮੋੜ ਵਾਲਾ ਕਮਾਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੋ ਤਰਕਸ਼ ਲਗਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜੇ (ਹਿਰਣ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਰਾਮ) ਡਰ ਕਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ। ਤਲਵਾਰ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਕਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਕਦੇ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ, ਕਦੇ ਦਿੱਖਦਾ, ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਮ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਛਲਾਂਗ ਲਾਉਂਦਾ, ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਵੀ ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਖਦਾ, ਫਿਰ ਦੂਰ ਚਮਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ, ਉਸਦੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਥੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਛਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਤਾਵਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਦਿੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਡਰ ਕਰ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ, ਦੂਰੋਂ ਮੁੜ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਤੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੀਰ ਸਿੱਧਾ ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਰੀਚਾ ਹੱਥ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਿੰਨਾ ਉੱਛਲਿਆ ਤੇ ਭਾਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਮੌਤ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਆ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਚੱਕ ਸਕੇ। ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ: "ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਜਦ ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਾਨੀਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਪਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਆ ਗਏ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹੀ ਵਾਪਰ ਗਿਆ—ਮਾਰੀਚਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਕੀ ਬੀਤੇਗੀ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰੋਏ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਹਿਰਣ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇੱਥੇ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ, ਫਿਰ ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।