ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਇਸ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਈ ਵੱਡੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਰਾਜੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਭੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ, ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਵਾਤਾਪੀ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਅਜ਼ਮਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਯਮ ਵਿਚ ਡٹے ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ।" ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਜਾਂ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਦੇਖ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਅੱਜ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਖਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇਸ ਚਿਤਕਬਰ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਖਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਜਟਾਯੂ ਪੰਛੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਜੰਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲਾਈ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਵਕਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਤੂਣੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਮ੍ਰਿਗ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਡਰ ਕਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਤਲਵਾਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਮ੍ਰਿਗ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਚੰਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਪਏ, ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬੱਦਲ ਛਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਵੀ ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿਸਦਾ, ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਏ। ਥੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਛਾਂ ਲੱਭ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਿੜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਿਖਾਈ, ਉਹ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ ਡਰ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ, ਦੂਰੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਤੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਂਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜੀਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਹਮਲਾ ਕਰੇ। ਮਾਰੀਚਾ ਇਕ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਉੱਡਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਜਦ ਉਹ ਮਰਨ ਲੱਗਿਆ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਝੂਠਾ ਮ੍ਰਿਗ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਵੇਲੇ ਫੜ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਾਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, "ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਲਕਸ਼ਮਣ!"। ਵਧੀਆ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫਦਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਸਨ। "ਇਹ ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹੀ ਹੋਇਆ—ਮਾਰੀਚਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" ਰਾਮ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਚੀਕ ਕੇ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਕੀ ਬੀਤੇਗੀ?" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਡਰ। ਮ੍ਰਿਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ ਚਿਤਕਬਰ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ।