ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਅਰੰਯਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਨਕਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਹਿਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਸਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹਿਰਨ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰਤਨ, ਸੋਨਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲਾਭ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ 'ਧਨ' ਹੈ, ਇਹ ਧਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, "ਇਸ ਅਮੂਲਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇਗੀ। ਇਸ ਹਿਰਨ ਦੀ ਛੂਹ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ।" ਪਰ ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੰਦੇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰੀਚਾ ਨਾਮਕ ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਹਾਰਥੀ ਰਾਜੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ ਕਿ ਇਥੇ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਯੰਮੀ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਸਤਯਾ ਨੇ ਵਾਤਾਪੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਜਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਵ ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਗ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੀ। ਜਟਾਯੂ ਪੰਛੀ ਵੀ ਇੱਧਰ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਮਰ ਨਾਲ ਕਸਿਆ, ਆਪਣਾ ਤੀਨ-ਨਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ, ਦੋ ਤੂਣ ਲਾਏ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹਿਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਹਿਰਨ ਕਦੇ ਆਮ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ, ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦਾ, ਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਕਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਓਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਚਮਕ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਉਸਦੇ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਥੱਕ ਕੇ ਇਕ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਖੇ ਛਾਂ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਉਹ ਰਾਤ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਪਰ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਵੱਲ ਤਾਣਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਜਵਾਲਾਮਈ, ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਸੀਧਾ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਜਰਪਾਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਚਲ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਭਾਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ, ਤੇ ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਨਕਲੀ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਵਣ ਆ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਚੁੱਕ ਸਕੇ।