ਲੱਖੋ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਰਣ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਅਣਵਰਨਣਯ ਹਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਮੋਹ ਲੈਵੇਗਾ? ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਰਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਾਸ ਲਈ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਾਸਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਹਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਹਨਤ ਕਰਕੇ ਖਜਾਨੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ, ਰਤਨ ਤੇ ਸੋਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਲਈ। ਜੋ ਵੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਸਤੂ ਧਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਇਸ ਅਮੋਲਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਹਰਣ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਬੈਠਾਂਗੇ। ਨ ਬਨਾਨਾ, ਨ ਪ੍ਰਿਯਕਾ, ਨ ਪ੍ਰਵੇਣੀ, ਨ ਆਵਿਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਰਣ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵਿਆ ਤਾਰਾ-ਹਰਨ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਤਨ ਹਨ। ਜੇਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਰਣ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਧਰਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਰਣ ਮਾਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਵਾਤਾਪੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਬੁਢਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਸਲ ਰਾਖਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਥੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ। ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਨਾ ਜਾ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਲੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ ਜਾਂ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਹਰਣ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚਮੜੀ ਵਾਸਤੇ ਲਲਚ ਨੂੰ ਦੇਖ। ਇਹ ਹਰਣ ਅੱਜ ਬਚੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇਸ ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਹਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਲੈ ਕੇ ਛੇਤੀ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਲੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੀਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੀ ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਕਸ ਲਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਤਿੰਨ ਵਕਰੀ ਕਮਾਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ, ਚੁੱਕੀ, ਦੋ ਤੂਣੀਆਂ ਕੱਸ ਕੇ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਲ ਦੌੜਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਡਰ ਕਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਦਿਸ ਪਿਆ। ਤਲਵਾਰ ਕਸੀ ਹੋਈ, ਕਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਉਹ ਹਰਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ। ਜਦ ਜਦ ਉਹ ਦੌੜਦਾ, ਰਾਮ ਕਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਹਰਣ ਅਜੀਬ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਗਦਾ, ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਦਿਸਦਾ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਚੰਦਨੀ ਛਿੜਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਦਿਸਦਾ, ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦੇ-ਲੁਕਦੇ, ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਥੱਕ ਕੇ, ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਛਾਂ ਲੱਭ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਦਿਸ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਦਿਖਾਈ, ਉਹ ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਿਆ; ਪਰ ਉਸੀ ਪਲ, ਡਰ ਕਰ, ਮੁੜ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਦੂਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਰਾਘਵ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪਿਆ, ਚਮਕਦਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਤੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਹਰਣ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਚਮਕਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵੱਜੇ—ਉਹ ਇਕ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਉੱਡਿਆ ਤੇ ਭਾਰੀ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।