ਇਕ ਦਿਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਹਿਰਣ 'ਤੇ ਪਈ। ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਾਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਰੂਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿਰਣ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੋਮ, ਉਸ ਦੇ ਜੜਾਵਾਂ ਸਿੰਗ, ਉਸ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੂਰਜ-ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਵੀ, ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਅਜਬ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਕਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੰਗ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖੋ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿੰਨੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ; ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੰਗਲ, ਨੰਦਨ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਜਾਂ ਚੈਤਰਰਥ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹਿਰਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਦੀ ਲਕੜੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦਾਗ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੰਗਡਾਈ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਪੇਟ ਸੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ, ਤੇ ਇਸ ਅਜਬ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਰੂਪ-ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਹਿਰਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" ਰਾਜੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਮਾਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਖਜਾਨੇ—ਪੱਥਰ, ਰਤਨ, ਸੋਨਾ—ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਧਨ ਦੀ ਸਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਲਈ ਵੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੀ ਲਾਭ ਲਈ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਹਿਰਣ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇਗੀ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਪੌਧਾ, ਪਲਤਾਂ, ਪ੍ਰਿਯਕਾ, ਪ੍ਰਵੇਣੀ ਜਾਂ ਆਵੀਕੀ, ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਛੂਹ ਨੂੰ ਮੇਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। "ਇਹ ਹਿਰਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਤਾਰਾ-ਹਿਰਣ, ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ—ਤਾਰਾ-ਹਿਰਣ ਤੇ ਧਰਤੀ-ਹਿਰਣ।" ਫਿਰ, ਜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਯਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।" ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਧਰਮੀ ਹੈ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਬਹੁਤ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਆਸਕਤ ਮੁਨੀਓਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚੋਂ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। "ਵਾਤਾਪੀ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜੀਵਤਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵ ਸੱਚਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਤੇ ਸਯਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ, ਅਗਸਤਯ ਵਾਂਗ, ਮਾਰੇ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਹਥਿਆਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਕਿ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ; ਮੈਂ ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂ ਜਾਂ ਫੜਾਂ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਲੈ ਆਵਾਂ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ।" "ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਹੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੌਕਸ ਰਹੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇਸ ਚਿੱਟੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਜਟਾਯੂ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪੰਛੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹੀ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਉੱਤਰाधिकारी, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਜੰਬੂ-ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਤਿੰਨ-ਵਕ੍ਰ ਧਨੁ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ ਸੀ, ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਦੋ ਤੂਣੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਪੈਰ ਚਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਹਿਰਣ—ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹਿਰਣ ਡਰ ਕੇ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਤਲਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਧਨੁ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦੌੜਦਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁ ਹੱਥ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਬ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ। ਹਿਰਣ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦਾ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੀ ਚੰਦਨੀ ਟੁੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ, ਹਿਰਣ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ, ਫਿਰ ਦੂਰ ਚਮਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਜਾਦੂਈ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੀਤਾ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ ਚੌਕਸ ਰਹੇ।