ਜਦ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਪਿਆਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਹਿਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਹੂ-ਬਲ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਲਿਆ ਆ।" ਸੀਤਾ ਫਿਰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਈ ਸੁਭਾਗੇ ਹਿਰਣ—ਚਮਰਾ, ਸਰਮਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਇਥੇ-ਉਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਾਲੂ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਪਰ, ਰਾਜਨ! ਅਜਿਹਾ ਹਿਰਣ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਂਤੀ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਤਾਂ ਹਿਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਅਜੂਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਇਹ ਮਾਣਿਕ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਆਹ! ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਹ! ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਜਲਾਲ ਵੀ ਲਾਜਵਾਬ ਹਨ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹਿਰਣ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੀ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਹਿਰਣ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜ ਲਏਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਵਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਸਾਡੀ ਰਾਜ-ਪਾਲਕੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ, ਮੇਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹਿਰਣ ਅਚੰਭਾ ਜਗਾਏਗਾ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਹਿਰਣ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜ ਲਵੇਂ, ਤਾ ਇਹਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਤੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਘਾਸ ਦੀ ਚਟਾਈ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਜੀਵ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਮਾਣਿਕਾਂ ਵਰਗੇ ਸਿੰਗ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ! ਵੇਖ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਉਤਾਵਲੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੋਖੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।" "ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਰਥ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਕਿਤੇ ਵੀ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਜਿਹਾ ਹਿਰਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਵਾਲ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਵੇਖ, ਜਦ ਇਹ ਹਿਰਣ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ।" "ਇਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਸਾਂਪ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਜਿਹੇ ਅਣਵਰਨਣਯ ਹਿਰਣ ਨੂੰ? ਕੌਣ, ਜਦ ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ?" "ਮਾਸ ਲਈ ਜਾਂ ਖੇਡ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਵੀ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਨਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਪਤੀ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਜਰੀਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲਾਭ ਲਈ ਲੋੜੀਦਾ ਜਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਧਨ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਲਕਸ਼ਮਣ।" "ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇਗੀ। ਨਾਂ ਕੇਲਾ, ਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਕਾ, ਨਾਂ ਪ੍ਰਾਵੇਣੀ, ਨਾਂ ਆਵਿਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਛੂਹਣ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਹਿਰਣ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਲੌਕਿਕ ਹਨ: ਤਾਰਾ-ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਹਿਰਣ।" "ਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ ਮਾਰੀਚ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜੰਗਲ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਕਈ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਤੀਰ-ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਇਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ ਤੇ ਇਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੱਛਾ ਮਾਂ ਦੇ ਥੱਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ।" "ਹੇ ਵਾਤਾਪੀ! ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਜੀਵਤਿਆਂ ਹੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਅਸਲ ਰਾਖਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਤਾਪੀ ਅਗਸਤਯ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਸਾਡੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆਂਗਾ।" "ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਹਿਰਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ।" "ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਖਾਲ ਹੀ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ।