ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣ્યਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਹਰਣ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਰਣ ਇੰਨਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੇ ਨਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸੀਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਸੀਤਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਉਸ ਹਰਣ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ: "ਆਓ, ਆਓ, ਦਯਾਲੂ ਰਾਮ! ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਆਓ!" ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਹਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਦਰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਹਰਣ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਰਾਮ! ਇਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਦਾਨਵ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਹਰਣ ਉਸ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਣ ਕਿਸੇ ਗੰਧਰਵ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਘੁਨੰਦਨ! ਸੋਨੇ-ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਐਸਾ ਹਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਧੋਖਾ ਹੈ।" ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਠੱਗੀ ਹੋਈ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਹਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਲਿਆਓ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਕਈ ਹਰਣ ਵੇਖੇ ਹਨ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਭਾਲੂ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬੰਦਰ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਜਨ! ਐਸਾ ਹਰਣ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੌਣਕ ਵਿੱਚ।" "ਇਸ ਦਾ ਅਜੀਬ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਸਰੀਰ, ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਅਦਾਓਂ, ਰੂਪ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖਿੱਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਹਰਣ ਜਿਉਂਦਾ ਫੜ ਲੈਓ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਹਰਣ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਵੇਗਾ। ਭਰਤ, ਮੇਰੀ ਸੱਸਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹਰਣ ਅਦਭੁਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਹਰਣ ਫੜ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਖਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਘਾਸ ਦੀ ਚਟਾਈ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੂਣ, ਰਤਨ ਜਿਹੀਆਂ ਸਿੰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਹਰਣ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਰਾਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ! ਦੇਖੋ, ਵੈਦੇਹੀ ਕਿੰਨੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ। ਐਸਾ ਸੋਹਣਾ ਹਰਣ ਅੱਜ ਇੱਥੋਂ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੰਗਲ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਜਾਂ ਚੈਤਰਰਥ ਆਸ਼ਰਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹਰਣ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੂਣ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਚਿਟਕੇ, ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਸਰੀਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਪੇਟ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ—ਇਸ ਵਰਗਾ ਹਰਣ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" "ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਰੂਪ, ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ—ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਵੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਮਾਸ ਲਈ ਹਰਣ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੋਜ-ਖੋਜ ਕੇ ਲੋਕ ਰਤਨ, ਸੋਨਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਖਜਾਨੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਅਮੋਲਕ ਹਰਣ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇਗੀ। ਕੇਲਾ, ਪ੍ਰਿਯਕਾ, ਪ੍ਰਾਵੇਣੀ ਜਾਂ ਆਵਿਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਰਣ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਰਣ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ।" "ਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਰਣ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੀਚ ਮਾਰੀਚਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਧਰਮੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਹਰਣ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੋਣ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ।