ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਸੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਅਜੋਕੇ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਉਂਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਚੁਵਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫੁੱਲ ਚੁੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਰਣ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਸ਼ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, “ਆਓ, ਆਓ ਜਲਦੀ, ਹੇ ਨੋਬਲ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ!” ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ‘ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਦੇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਐਸਾ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਠੱਗੀ ਹੋਈ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਨੋਬਲ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਹਿਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਿਆਓ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ੁਭ-ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਰੀਛ, ਬਲਦ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਸੋਭਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਐਸਾ ਹਿਰਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ, ਅਦਭੁਤ ਸਰੀਰ, ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।” “ਆਹ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ! ਆਹ, ਇਸ ਦੀ ਸੋਭਾ! ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਚਮਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹਿਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਫੜ ਲਵੋ, ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਖਤਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਭਰਤ ਲਈ, ਹੇ ਨੋਬਲ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਹਿਰਣ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਫੜ ਲਵੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਚਾਹਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਘਾਹ ਦੀ ਚੌਕੀ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ। ਇਹ ਇੱਛਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਉਨ, ਰਤਨ-ਸਜਿਆ ਸਿੰਗ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਰੰਗ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਵਾਂਗ ਚਮਕ—ਇਹ ਸਭ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।” ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਦੇਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿੰਨੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸੋਭਾ ਲਈ, ਇਹ ਹਿਰਣ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਨ ਦੇ ਬਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਚੈਤਰਰਥ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਕਿਤੇ ਵੀ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਐਸਾ ਹਿਰਣ ਨਹੀਂ।” “ਇਸ ਹਿਰਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਉਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਿਟਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਂਘਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ—ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ। ਇਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨੀਲਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਪੇਟ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ—ਕੌਣ ਐਸੇ ਅਵਰਨਣਯ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?” “ਕੌਣ, ਜੰਬੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦਿਵਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਮਾਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਲਈ ਵੀ, ਰਾਜੇ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉੱਦਮ ਨਾਲ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਰਤਨ, ਸੋਨਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਦੌਲਤ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਲਾਭ ਲਈ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਉਹ ‘ਧਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨੋਬਲ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਧਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।” “ਇਸ ਰਤਨ-ਹਿਰਣ ਦੀ ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ‘ਤੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇਗੀ। ਨਾ ਕੇਲਾ, ਨਾ ਪ੍ਰਿਯਕਾ, ਨਾ ਪ੍ਰਵੇਣੀ, ਨਾ ਆਵੀਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਹਿਰਣ ਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਦਿਵਿਆ ਹਿਰਣ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਹਨ: ਤਾਰਾ-ਹਿਰਣ ਤੇ ਧਰਤੀ-ਹਿਰਣ।” “ਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹਿਰਣ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ, ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਹਿਰਣ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।