ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਵਿਲੱਖਣ ਹਿਰਨ ਆਇਆ। ਉਹ ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਖੇਡਦਾ, ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ। ਹਿਰਨ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਹਿਰਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ ਮਾਰੀਚਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਚਕਰਾਂ ਲਗਾਉਂਦਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਨਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਨ ਉਸਨੂੰ ਹੱਸੀ-ਹੱਸੀ ਦੇਖਦੇ। ਉਹ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੂੰਘਦੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਰਾਖਸ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਹਚਾਨ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁੰਨਦਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੋਹਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ ਵਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨਿਕਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੀ, ਵਨ-ਵਾਸ ਲਈ ਅਣਢੁੱਕੀ, ਉਸ ਜਵੇਲ-ਵਰਗੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਵਾਲ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਤੇ ਧਾਤੀ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤਕਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਦਾ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹਿਰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ-ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿੰਨਚਾਲੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖੀ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸਨ। ਉਹ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਸੀ, ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ, "ਆਓ, ਆਓ ਜਲਦੀ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ!" ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਖਸ ਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਖਸ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।" "ਰਾਘਵ, ਐਸਾ ਜਵੇਲ-ਸਜਿਆ ਹਿਰਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੌਰਾਨ, ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਭਰਮਿਤ ਹੋਈ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਹਿਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਲੈ ਆਓ, ਬਲਵਾਨ!" "ਸਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ੁਭ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਹਨ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।" "ਭਾਲੂ, ਮ੍ਰਿਗ, ਬਾਂਦਰ, ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ।" "ਪਰ ਐਸਾ ਹਿਰਨ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਇਸਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਅਜੀਬ ਰੂਪ, ਜਵੇਲ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।" "ਵਾਹ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ! ਵਾਹ, ਇਸ ਦੀ ਸੋਭਾ! ਇਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਚਮਕ ਮੋਹਕ ਹੈ; ਇਹ ਅਨੋਖਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹਿਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਤ ਫੜ ਲਵੋ, ਇਹ ਆਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਵਨ-ਵਾਸ ਮੁੱਕੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ, ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸਜਾਵਟ ਬਣੇਗਾ।" "ਭਾਰਤ ਲਈ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਹਿਰਨ ਰੂਪ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਫੜ ਲਵੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਖਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਘਾਹ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਇੱਛਾ ਭਾਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਰੂਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਇਸਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਾਲ, ਜਵੇਲ-ਸਜੀਆਂ ਸਿੰਗਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੰਗ, ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਦੀ ਚਮਕ—" ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਆ ਗਈ, ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਅਜੀਬ ਹਿਰਨ ਵੇਖ ਕੇ। ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਇਸ ਹਿਰਨ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੋਭਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" "ਵਨ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਨ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੈਤਰਰਥ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸਉਂਮਿਤ੍ਰਿ, ਐਸਾ ਹਿਰਨ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਹਿਰਨ 'ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" "ਵੇਖ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਂਘਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ—ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬਦਲ।" "ਇਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨੀਲਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਪੇਟ ਸਾਂਪ ਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ—ਇਸ ਅਣਵਰਣਯ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹਵੇਗਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਨ ਵਿੱਚ, ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਖਸ ਦੇ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ ਰੂਪ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ, ਮੋਹ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।