ਉੱਤਮ ਮ੍ਰਿਗ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰੀਚਾ ਸੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦਾ, ਫਿਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ; ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਹੋਰ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤਰਸਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਦਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂੰਘਦੇ, ਫਿਰ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਮੋਤੀ-ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮ੍ਰਿਗ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬਾਂ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ, ਤੇ ਚੰਦੀ ਵਰਗਾ ਰੰਗਦਾਰ ਵਾਲ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਮਯ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਜਾਦੂਈ ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ, ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਐਸਾ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮ੍ਰਿਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਅਤਿ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਹੁਣ, ਵੈਦੇਹੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ, ਜਦ ਫੁੱਲ ਚੁਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚੰਦੀ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇਖ ਕੇ ਸੀਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ, "ਆਓ, ਆਓ ਜਲਦੀ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ!" ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਦੇਹ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਇਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ।" "ਇਹ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਜਾਦੂ ਹੈ; ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਗੰਧਰਵ ਨਗਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਐਸਾ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮ੍ਰਿਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਠੱਗੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮੋਹਕ ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੁਭਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী, ਇਹ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਸ਼ੁਭ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਹਨ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।" "ਭਾਲੂ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬਾਂਦਰ, ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ।" "ਪਰ ਐਸਾ ਮ੍ਰਿਗ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ, ਨਾ ਧੀਰਜ, ਨਾ ਰੌਣਕ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੀ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ, ਅਦਭੁਤ ਦੇਹ, ਮਣਕਾ ਵਰਗਾ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ, ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੀ।" "ਆਹ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ! ਆਹ, ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ! ਇਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਰੌਣਕ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਮ੍ਰਿਗ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਫੜ ਲਓ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਯ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਅਸੀਂ ਵਨ-ਵਾਸ ਮੁਕਾ ਕੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮਹਲ ਵਿਚ ਸਜਾਵਟ ਵਜੋਂ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਭਰਤ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮ੍ਰਿਗ ਵਿਸ਼ਮਯ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਫੜ ਲਓ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚਮੜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਘਾਸ ਦੇ ਅਸਨ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ।" "ਇਹ ਇੱਛਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬੇਮੁਨਾਸ਼ਬ, ਪਰ ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੰਗਦਾਰ ਵਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸੂਰਜ-ਵਾਂਗ ਰੰਗਤ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ—" "ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਮਯ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਖ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ," "ਵੇਖ ਲਖ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਇੱਛਾ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮ੍ਰਿਗ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।" "ਜੰਗਲ, ਨੰਦਨ ਉਪਵਨ, ਜਾਂ ਚੈਤਰਰਥ ਆਸ਼ਰਮ—ਕਿੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਮ੍ਰਿਗ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਵੱਲੇ ਤੇ ਉਲਟ ਵੱਲੇ ਵਾਲ, ਚਮਕਦੇ।" "ਵੇਖ, ਜਦ ਇਹ ਉਘਾੜਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ—ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ, ਸੌ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਦੂਈ ਮ੍ਰਿਗ ਨੇ ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਮਯ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ।