ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਰਣਯਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਜਵੇਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਧਾਰ ਲਏ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪੇਟ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗਾ, ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਦੀ-ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਖੁਰ ਬੇਰਿਲ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਪੈਰ ਪਤਲੇ ਤੇ ਸੁਡੋਲ, ਪੂਛ ਇੰਦਰ ਦੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੇ ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮੋਹਕ ਤੇ ਰੰਗਦਾਰ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹਿਰਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਐਸਾ ਮਨਮੋਹਣ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਹਿਰਨ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ-ਪਾਸ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਹਿਰਨ ਸੌਂਹ-ਸੌਂਹ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ। ਕਦੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ, ਕਦੇ ਕਾਰਣਿਕਾਰਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਕਦੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ, ਫੇਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਕਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਆ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਨ, ਹੋਰ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਘੁੰਮਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ, ਫੇਰ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੇ; ਪਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ, ਖਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਛੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਕਰਣਿਕਾਰਾ, ਅਸ਼ੋਕਾ ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਲਈ ਅਣਉਪਯੋਗ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਵੋ ਹਿਰਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਮੋਤੀ ਤੇ ਜਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ, ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ; ਤੇ ਉਹ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਨ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ, ਅਣਦੇਖੀ, ਕਈ ਜਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਤੀਹ-ਚੌਂਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼, ਨਿਰਮਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੀ, ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬੁਲਾਉਂਦੀ, ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ: "ਆਓ, ਆਓ ਜਲਦੀ, ਨੋਬਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ!" ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ, ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ੱਕੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ: "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੀ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ, ਇਹ ਰੂਪ-ਬਦਲ ਰਾਕਸ਼ਸ।" "ਇਹ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਜਾਦੂ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ।" "ਰਾਘਵ, ਐਸਾ ਜਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹਿਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਜਾਦੂ ਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਕੁਤਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਆਨੰਦਤ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭੁਲੇਖੀ, ਸੀਤਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ: "ਨੋਬਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਮਨਮੋਹਣ ਹਿਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਸਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਕਈ ਸ਼ੁਭ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਘੁੰਮਦੇ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ, ਹੋਰ ਵੀ।" "ਭਾਲੂ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬਾਂਦਰ, ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ, ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਚ ਵਧੀਆ।" "ਇਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਿਰਨ, ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ, ਨਾ ਧੀਰਜ, ਨਾ ਰੂਪ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।" "ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ, ਅਦਭੁਤ ਸਰੀਰ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਵੇਲ ਵਰਗਾ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ।" "ਅਹ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ! ਅਹ, ਇਸ ਦੀ ਸੋਭਾ! ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਚਮਕ ਸੁੰਦਰ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹਿਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਹਿਰਨ ਜੀਵਤ ਫੜ ਲਓ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਵਨ-ਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਹਿਰਨ ਮਹਲ ਵਿਚ ਸਜਾਵਟ ਬਣੇਗਾ।" "ਭਰਤ ਲਈ, ਨੋਬਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਹਿਰਨ ਰੂਪ ਹੈਰਾਨੀਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿਰਨ ਜੀਵਤ ਫੜ ਲਓ, ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ, ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਖਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਜਾਦੂਗਰੀ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੁਭਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।