ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਬੜੀ ਵਖਰੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੌੜੀਆਂ ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ, ਜਬੜਾ ਮਜਬੂਤ, ਛਾਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਧਾਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ, ਬਾਂਹਾਂ ਘੁੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਸੀਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ, ਸੁਸੰਵਿਧਾਨੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸੱਚੇ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ, ਧਨ-ਧਾਨੀ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਖੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣਦੇ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਤਤ੍ਤ-ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ, ਸਾਵਧਾਨ, ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਰਵਗੁਣ ਸਮਪੰਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਨਿਰਭੋਗ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਸੰਤ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸਭ ਨਾਲ ਇੱਕਸਾਰ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਸਨ। ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਲਾਲ ਰਾਮ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ, ਹਿਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੋਹਣੇਪਣ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ। ਐਸੇ ਰਾਮ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਾਇਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ—ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਲਈ। ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਝੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚੋਂ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਰਾਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ—ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਲਈ। ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਨਮੀ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਵੀ ਰੋਹਿਣੀ ਵਾਂਗ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਏ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਗੁਹਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਗੁਹਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਪਰ ਰਾਮ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਵਿਛੋਹ ਚੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਆਖਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੋਈ। ਪਰ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ; ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਪੂਰਵਕ, ਸਤਕਾਰੀ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋ।" ਪਰ ਮਹਾਨ ਰਾਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਦੁਕਾ (ਜੁੱਤੀਆਂ) ਰਾਜ-ਭਾਰ ਲਈ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤੌਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਭਰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਆਭਾਸ ਨਾਲ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਥੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਵੀਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ, ਅਗਸਤਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤਰਕਸ਼ ਵੀ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਦੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਸ਼ੂਰਨਪਨਖਾ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਵਧੀਕ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ, ਧੀਰਜ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।