ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਿੱਤਰ, ਜਲਦੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਮਾਰੀਚਾ, ਹੁਣ ਹਿਰਣ ਬਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਿਹਰਾ ਅੱਧਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਅੱਧਾ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਨ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ। ਉਸ ਦੀ گردਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉੱਪਰ ਉਠੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੇਟ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ। ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਦਾਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਿਹੇ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਖੁਰ ਬੇਰਿਲ ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਲੱਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਡੌਲ, ਪੂੰਛ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਤੇ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨ। ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਕਿ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੋਹਣੀ ਲਗਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਾਰੀਚਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸੁਚੱਜੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਚੰਦੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਪੱਤੀਆਂ ਚਰਦਾ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਕੇਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਕਾਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਕੋਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਨਕਸ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਚਮਕਦਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਮੁੜ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦਾ, ਫਿਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਘੁੰਮਦੇ। ਉਹ ਹੋਰ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਇੱਛਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪਾਉਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੱਲਦਾ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣ ਉਸਨੂੰ ਤੱਕਦੇ। ਕੁਝ ਹਿਰਣ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੇ, ਫਿਰ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਹਿਰਣ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਚੁਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਉਸ ਅਨੋਖੇ ਹਿਰਣ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਹਿਰਣ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਿਰਣ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਜਲੇ ਦੰਦ, ਲਾਲ ਹੋਠ, ਚੰਦੀ ਵਰਗਾ ਰੋਆਂ। ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗੀ। ਮਾਰੀਚਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਣ ਬਣ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ-ਉਥੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ। ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਿਰਣ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਤੈਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਚੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਉਸਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸੀ, ਸਾਫ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਕਾਰਦੀ, ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, "ਆਓ, ਆਓ ਜਲਦੀ, ਹੇ ਸਤਿਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ!" ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਨ, ਉਥੇ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਅਨੋਖੇ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹਿਰਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਖਸ ਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਖਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਚਾਵੀਨ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।" "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੰਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੁਚੱਜੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਠੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਹਿਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਖੇਡ ਲਈ ਲਿਆਓ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ!" "ਸਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਕਈ ਸੁਭਾਗੇ ਹਿਰਣ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ—ਚਮਰਾ, ਸ੍ਰਮਰਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।" "ਭਾਲੂ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਬਾਂਦਰ, ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ।" "ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹਿਰਣ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰੌਣਕ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਾਂ ਹਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।" "ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗਾ, ਅਜੀਬ ਸੋਹਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਤਨ ਵਰਗਾ ਲਗਦਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਿਹਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ।" "ਹਾਏ, ਇਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ! ਹਾਏ, ਇਹਦੀ ਸੋਭਾ! ਆਵਾਜ਼, ਚਮਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਨੋਹਰ; ਇਹ ਅਨੋਖਾ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਹਿਰਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਹਿਰਣ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਅਸਚਰਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਜੰਗਲਵਾਸ ਮੁੱਕੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਿਰਣ ਉਥੇ ਸਿੰਗਾਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।