ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਲਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਧਰਮ, ਧਨ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਹੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜ, ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਸਖ਼ਤ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਬੇਅਦਬ ਹੋਵੇ, ਚਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਚੇਤੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਰਹੇ, ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਧਨ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੇੜਾਂ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਹੇ ਰਾਵਣ, ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਿਰਦਈ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਲਏਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਜਾਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਲੈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਾ ਤੂੰ ਬਚੇਂਗਾ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਲੰਕਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੈਤਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਿਆਲੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ ਚੱਲੀਏ," ਉਹ ਦੁਖੀ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਖੜਗ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉੱਠ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਦੰਡ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਐਨਾ ਬੁਰਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਰੀਚ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਂਸਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਾਰੀਚ ਹੈਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੈਤ ਸੀ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਤਨ-ਜੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਗਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤੁਰ ਜਾ; ਜਦ ਆਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ।" ਤਦ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ, ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜੋ ਉੱਡਦੇ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ; ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵੇਖੇ। ਆਖਿਰ ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਮ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਮਿੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਏ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਕਰ।" ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰੀਚ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ— ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਕਿ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਣ। ਉਸਦੇ ਸਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰਾ ਅੱਧਾ ਚਿੱਟਾ, ਅੱਧਾ ਕਾਲਾ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਕੰਨ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ। ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉੱਚੀ, ਪੇਟ ਨੀਲੇ ਨੀਲਮ ਵਾਂਗ, ਪਾਸਲੇ ਮਧੂ-ਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਧਾਗੇ। ਖੁੜਾਂ ਬੇਰੀਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਪੂੰਛ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਹ ਹਰਣ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੰਗੀਨ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹਰਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਦੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੋਹਣੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਧੱਪਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਪੱਤੀਆਂ ਚੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਦੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਕਾਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰਦਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਨਕਸ਼ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਰਣ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ।