ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੇਕ ਲੋਕ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲਾਂਗਾ। ਰਾਮਾ ਮਹਾਨ ਤੇਜ, ਮਹਾਨ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਅਤਿ ਉਤਸ਼ਟਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਰਾਮਾ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਸੂਰ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਹੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਮਾ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਹੀ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਚਾਲੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮਰੀਚਾ ਦੇ ਠੀਕ ਤੇ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦੇ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਨੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮਰੀਚਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਧਾਰਕ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਰੀਚਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਬੋਲ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਅਣਉਚਿਤ ਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਨੀਚ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ; ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਫਲਹੀਣ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਜੜੇ ਖੇਤ 'ਚ ਬੀਜ ਪਾਉਣਾ।" "ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਰਾਮਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡਿਗਾ ਸਕਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਹ ਮੂਰਖ ਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਰਾਜ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ—" "ਖਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਛੀਨ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਰੀਚਾ; ਇਹ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਮਿਲ ਜਾਣ।" "ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਤਰਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਣ।" "ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ, ਨਰਮ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਸ਼ਬਦ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ, ਪਰ ਆਦਰ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਅਤੁਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਪੰਜ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਅਗਨਿ, ਇੰਦ੍ਰ, ਸੋਮਾ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ।" "ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗਰਮੀ, ਸ਼ੌਰ, ਨਰਮੀ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਦਇਆ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।" "ਤੇਰੀ ਬੁਰਾਈ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਆਏ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਬੈਠਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਰਾਖਸ਼ਸ।" "ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ।" "ਹੁਣ ਸੁਣ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ: ਤੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਨ ਬਣ, ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਧੱਪਾਂ ਨਾਲ।" "ਰਾਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ 'ਚ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੁਰ ਜਾ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਤੈਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇਗੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਹੇਗੀ, 'ਇਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਿਆਓ!'" "ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ 'ਹਾ, ਸੀਤਾ! ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਰਾਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਪੁਕਾਰ ਕੇ ਚੀਕ ਮਾਰ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਵੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਸੀ।" "ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੇ ਜਾ; ਮਰੀਚਾ, ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਨਰਮ ਦਿਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ, ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਨਾਲ ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ।" "ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਮਰੀਚਾ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਜੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ।" ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤਾਲੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਰੀਚਾ ਨੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। "ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਾਜ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਜੋ ਮੰਦ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈਂ?" "ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ?" "ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ।" "ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਨੀਚ ਤੇ ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ?" "ਤੇਰੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਗਲਤ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਤੇ ਮਰੀਚਾ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਠ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਮਰੀਚਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।