ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਖਸਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ, ਜੋ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੋ ਹੋਰ ਦੈਤਾਂ ਵਲੋਂ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਨੱਕਦੰਦ, ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ। ਯਜਨ ਅਸਥਲਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਉੱਤ ਪੱਤ ਕਰਦਾ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਖੂਨ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦਾ। ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ—ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਸੰਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਪਸਵੀ ਸੀ। ਮੈਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਪਸਵੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੀ ਚੋਟ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਣ, ਵਿਦਯੁਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ, ਤਿੰਨੇ ਇੱਕਠੇ, ਜੋੜ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਵਧਦੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬਚ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਛੁਟਿਆ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਖਸਸ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛੁਟ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਫਾਹਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਮ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਨਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਰ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂ, ਰਤਨ, ਰਥ—ਹੇ ਰਾਵਣ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਤਾਂ ਬਾਲੀ ਜਾਂ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰ ਲੈ, ਜਾਂ ਧੀਰਜ ਰੱਖ, ਹੇ ਰਾਵਣ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਯਾਤਰੀ। ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਕਰ ਲੈ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਤੇਜ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਂ ਰਾਖਸਸ ਲੋਕ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਰ ਨੇ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਕਰਕੇ, ਜਨਸਥਾਨ ਜਾ ਕੇ ਅਤਿ ਉਤਪਾਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਹੀ, ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਹੁਣ, ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਭਾਗ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੜੇ ਕਰੜੇ ਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਮਾਰੀਚ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖੀ, ਅਣਉਚਿਤ ਤੇ ਅਰਥਹੀਣ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾਉਣਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਕੰਮੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਡੋਲ ਸਕਦੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਹ ਮੂਰਖ, ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਸਤ, ਰਾਜ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਆਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਉਸ ਖਰ-ਮਾਰਕ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਰੂਰ ਚੁੱਕਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ, ਮਾਰੀਚ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੋਲ ਸਕਦੀ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਆ ਜਾਣ। ਜਦ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ, ਚਾਹੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੌਕਾ, ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ। ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਲ ਕਰੇ। ਉਹ ਬਚਨ ਜੋ ਨਰਮ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਣ, ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬਚਨ ਕਰੜੇ ਜਾਂ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਸੋਮ, ਯਮ ਤੇ ਵਰੁਣ। ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਯਾਤਰੀ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪ, ਸ਼ੂਰਤਾ, ਨਰਮੀ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਦਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।