ਰਾਮ, ਲੱਖਣ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ? ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਏ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਮਾਰੁਤ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਮੰਦ-ਮਤਿ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ। ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਕੋਪ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਮ, ਉਹ ਅਨੰਗ — ਅਰਥਾਤ ਬਿਨਾ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ — ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਵਿਸ਼ਯਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ, ਆਓ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਹਾਰ ਕਰੀਏ; ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਸਾਫ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਓ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ; ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਵਿਹਾਰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਪ-ਤਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਸ਼ਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ, ਲੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਏ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਤਿਥਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤਵ੍ਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਕੀਤੀ। ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਸਵੇਰ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹਵਾ ਸੁਥਰੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਨੌਕਾ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ-ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਆਓ; ਵਧੀਆ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਿਅਰਥ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ-ਲੱਖਣ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਥਲੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਧੁਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀਆਂ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ, ਇਹ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਵਖਰੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਮਨ ਕਰੋ।" ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਤਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਸਿੰਘਾਂ, ਚੀਤਿਆਂ, ਸੂਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ — ਧਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਕਕੁਭ, ਬਿਲਵਾ, ਟਿੰਡੂਕ ਅਤੇ ਪਟਾਲਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੀਆਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਕਕੁਤਸਥ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਕਿਉਂ ਭਿਆਨਕ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਧੀਆ ਦੇਸ਼ — ਮਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ — ਸਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਬਧ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾ-ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਲੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਕਰੂਸ਼ਾ ਵੀ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਮਲਿਨਤਾ ਇੱਥੇ ਪਈ ਗਈ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੀਆਂ।" "ਮਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਰੀਰਕ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਢੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਫ਼ਰ ਧਨ-ਧਾਨ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋਏ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਯਕਸ਼ੀਣੀ ਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ, ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।