ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਮੈਂ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲੀਆਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ—ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਹੱਕਾਰਤ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਫ਼ੌਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯੱਗ-ਵੇਦਿਕ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਖੀ ਤੀਰ ਛੱਡੀ ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆਂ, ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਖੇਡਾਂ, ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਤੇ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਲਾਬ ਮਾਸੂਮ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਮਈ ਚੰਦਨ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ—ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਛੀਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਕਈ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਵਣਗੇ। ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਮਕਾਨ ਸੜਦੇ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚੁਕਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ, ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਾਤੀ, ਇੱਜ਼ਤ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ, ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਘਟਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਤ, ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹੁਣ, ਸੁਣ, ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਬਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ, ਹਰਣਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਤੀਖੇ ਸਿੰਗ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਯੱਗ-ਸਥਲਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰਖਾਂ ਕੋਲ ਮੈਂ ਬੜੀ ਹੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਧਰਮੀ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਤਾ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਦਾ। ਐਸਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਲਹੂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਸੋਚਿਆ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਤਪੱਸਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੀਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੀ ਚੋਟ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਤੀਬਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸਕ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਛੱਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਖੂਨ ਦੇ ਪਿਆਸੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਇਕੱਠੇ ਮੈਨੂੰ ਵਲ ਵਧੇ। ਪਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਛਲ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਵੀ ਵਾਂਗ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ, ਹਰ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਹੀ ਰਾਮ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ—ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਮ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਵਣ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਰੂਪ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਮ ਹੀ ਰਾਮ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਭਟਕਦਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ‘ਰ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂ, ਰਤਨ, ਤੇ ਰਥ—all ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਉਹ ਵੰਸ਼ਜ ਬਲੀ ਜਾਂ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇਂ ਤੂੰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰ ਲੈ, ਜਾਂ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਲੈ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਨਾ ਲੈ। ਇਹ ਸੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਹੇ ਰਾਵਣ!