ਜਦੋਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸੰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਹੌਲੇ ਹੱਸੇ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ। ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਮਰੁਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਗਾੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ।" "ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵਿਛੇੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਰੋਸ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ 'ਅਨੰਗ'—ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਹੀਂ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਅੰਗਵਿਸ਼ਯ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।" "ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਚਲੋ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਰੁਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗੇ।" "ਆਓ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ। ਇੱਥੋਂ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕਰਾਂਗੇ।" ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਪ-ਤਪ ਅਤੇ ਹਵਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਸ਼ਰਮੀ ਤਪੱਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਤਪੱਸਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੇਜੀਲੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਅਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਸੰਤ-ਜਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸਨ, ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੇ। ਮਹਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਵੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਨੌਕਾ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ। ਸੁਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਜਾਓ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਥਲੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਧੁਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।" "ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮਾਨਸ' ਹੈ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰਯੂ ਨਦੀ, ਜਿਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰੋ।" ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਬੱਘ, ਸੂਰ, ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ—ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਕਾਕੁਭ, ਬਿਲਵ, ਤਿੰਦੂਕ, ਪਟਾਲਾ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗੇ, "ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਕਿਉਂ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਧੀਆ ਦੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ—ਮਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ।" "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਕਦੇ, ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ) ਆ ਗਏ।" "ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੈਲ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ (ਪਾਪ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।" "ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋ ਖੇਤਰ ਬਣੇ। ਇੰਦਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।" "ਇੰਦਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰ, ਮਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਮਲਦਾ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਰੀਰਕ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪਾਈ।" ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।