ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਯਜਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੜੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੂੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੇਜਸਵੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਘਮੰਡ ਤੇ ਤਾਕਤ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸਮੇਤ ਦੇਖ ਲਿਆ; ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹੇ, ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੱਛਾ ਸਮਝਿਆ, ਸੋਚਿਆ—'ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਹੈ'—ਅਤੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਤੀਖਾ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਸ ਬਾਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਕੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਬਾਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਚਾਹੋਗੇ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੋਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਓਗੇ, ਜੋ ਖੇਡਾਂ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਉਤਸਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ—ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਮੈਥਿਲੀ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਵੇਖੋਗੇ। ਜੋ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਵੀ ਚੰਦਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋਗੇ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਧੂਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋਏ। ਤੁਸੀਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਮਕਾਨ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੇਖੋਗੇ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹੜਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ; ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ, ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਇੱਜ਼ਤ, ਰਾਜ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਤੀਤ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਭਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਜਬਰ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਘਟੀਆ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਸਮੇਤ, ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ ਵਾਅਕਿਆ ਸੁਣ। ਮੈਂ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੋ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਤੀਖੇ ਸਿੰਗ, ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਸੀ; ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਯਜਨ ਸਥਾਨਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ। ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੇ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ। ਐਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੰਤ ਸੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਥੀ ਤੇ ਸਯਾਮੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਕ ਸੰਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ। ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇ ਤੀਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੀ ਚੋਟ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤੀਖੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਣ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਭੁੱਖੇ, ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ, ਆਪਣੇ ਜੋੜ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਪਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਚਾਲਾਕੀ ਨਾਲ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ ਮੁਸੀਬਤ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਬਚ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਛੁਟ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿੰਦ ਬਚਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਸੰਤ ਬਣ ਕੇ, ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਛਾਲੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਪਹਿਨਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਰਾਵਣ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਟਕਦਾ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਰ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਂ, ਰਤਨ, ਤੇ ਰਥ—ਹੇ ਰਾਵਣ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ।