ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੜੀ ਵਾਕਪਟੂਤਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਤੂੰ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਤੀਖੀਆਂ ਪਰ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਜੇ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਅਣਪਛਾਤਾ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗਾ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਮੇਰੀ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ। ਜੇ ਰਾਮ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣੇ, ਤੇ ਉਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਅਣਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਵੇ, ਮਾੜੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਮੰਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਕਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਛੱਡਿਆ, ਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਨਾ ਉਹ ਲੋਭੀ ਹੈ, ਨਾ ਮਾੜੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਧੱਬਾ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ ਦਾ ਇਹ ਲਾਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ 'ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ' ਕਹਿ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜ਼ਵਾਨਾ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੈਕਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਡੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਅਣਿਯੰਤ੍ਰਿਤ। ਤੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਸਤੀਕ ਜਾਂ ਅਣਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਹਿ। ਰਾਮ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਕਾਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਥਿਆ ਲਵੇਂ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਵੜੀਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਚੀ ਤਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੀਰ ਅੱਗ ਵਰਗੇ, ਅਡੋਲ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਜ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੱਕ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਏਥੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਰਾਮ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਨਾ ਕਰ। ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤਿ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਮਾਪ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਮ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜਿਉਂਦੀ ਯਜਨ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਤੂੰ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਜਤਨ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਸ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਲਭ ਰਾਜ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ, ਤਾਕਤ-ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰ। ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਤੇ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮੱਤ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਕੋਸਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਵਧੀਆ ਤੇ ਯੋਗ ਮੱਤ ਫਿਰ ਸੁਣ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰੰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ, ਮਾਰੀਚ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ। ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਘਣਘੋਰ ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਕੁਟ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਗਦਾ ਸੀ। ਡੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਮੈਂ ਰਿਸੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਰਾਮ ਮੇਰੀ ਰਾਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਯਜਨ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।' 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੀਚ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਹੈ।' ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਰਾਘਵ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬਾਰ੍ਹ ਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ।' 'ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗੀ; ਚੌਕੜੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪ ਰਾਤ ਦੇ ਭੈੜੇ ਜੀਵ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ।' 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।' ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇ enna ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।' 'ਜੇਹਾ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।' 'ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲਕ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਰਹੀਂ।' ਇੰਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਡੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਯਜਨ ਦੀ ਨਿਯਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਾਡ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਇਕ ਚਾਦਰ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜੂੜੀ ਵਾਲਾ, ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੀ ਮਾਰੀਚ ਵਲੋਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਭਰੀ ਸਲਾਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਤੁਟ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।