ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਉਤਮ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਰਾ ਉਠੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪਾ ਕੀਤੀ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਯੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਉੱਚਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨੀਆ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ 'ਕਾਮ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਮਹਾਦੇਵ ਮਾਰੁਤ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਕਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ।" "ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਤੀਖੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨਿਰਦੇਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ 'ਅਨੰਗ' (ਨਿਰਦੇਹ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਅੰਗ ਵਿਸ਼ਯਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਉਸ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਸੁਭਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਮ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਅਤੀਤ ਕਰੀਏ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਆਓ, ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ।" ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰ-ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ, ਆਗਮਨ-ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਜਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀ ਉਚਿਤ ਆਤਿਥਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਤਪਸਵੀ ਜਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਜਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਵ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਨਾਵ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੋ; ਯਾਤਰਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਥਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਤਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਨੋਮਯ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਜੋ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਇਸ ਦੀ ਇਹ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਧੁਨੀ ਜਹਨਵੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉੱਚਤ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਜੈਯ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੀਂਗਰ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਸੂਰ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਧਾਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਕਾਕੁਭ, ਬਿਲਵ, ਤਿੰਦੁਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ ਬੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਇਤਨਾ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਨੰਦਨ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ। ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਸਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।