ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਵਣ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਜਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾਰੀਚਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸੰਯਮੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਜਲਦੀ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?" ਮਾਰੀਚਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬੜੇ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਉਜਲੇ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਰੀਚਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਖਰ, ਬਲਵਾਨ ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਖਰ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਥੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਖਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਇਕ ਵੀ ਕਰੜਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਲਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਖਰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਢੇਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਹੈ—ਕਠੋਰ, ਨਿਰਦਈ, ਮੂਰਖ, ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਅਸੰਯਮੀ। ਉਸਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਨਾ ਵੈਰ ਦੇ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਚੱਕ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂ, ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਜਾਣ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਬਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਯੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਤਾਕਤ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਬੀਰ ਹੈਂ, ਜਾਦੂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ। ਇਸੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਆਕৃতি ਧਾਰਣ ਕਰ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਚਿਟਕੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅੱਗੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਤੈਨੂੰ ਹਿਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇਗੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਅਖੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਉਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੱਸ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਰੀਚਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਠ ਚਾਟੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੱਚ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਤਿੱਖੀ ਪਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਜੋ ਬਲ ਤੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚਲਨ ਅਣਪਛਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸਭ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ; ਰਾਮ, ਜੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਕਾਸ਼ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣੇ; ਕਦੇ ਸੀਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ। ਕਾਸ਼ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਅਣਕਾਬੂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਾਸ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੰਦ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਾੜੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਕਲਹੀਣ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਸਾਕ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਨ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਿਆਗਿਆ, ਨ ਉਹ ਕਦੇ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਨ ਉਹ ਲਾਲਚੀ ਹੈ, ਨ ਮਾੜਾ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਨ ਹੀ ਉਹ ਖਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਦਾਗ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਨਸਾ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।