ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਤ ਆਈ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ, ਤਿੰਨੇ ਸਰਯੂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਤ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹੀ ਰਾਤ ਬਣ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਤ ਲੰਘੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਕਕੁਤਥਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। "ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੰਦਨ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੇਰੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਵਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਭਰਾ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਨਧਾਰਾ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਯੂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮੁਨਿਵਰ! ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮ, ਸੁਣ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।" "ਇਥੇ ਕਦੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕਾਮ ਰੂਪ ਵਾਸਨਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਰੁਤਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਠੁਕਰਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਪ ਭਰੇ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਥਾਂ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ 'ਅਨੰਗ'—ਅਰਥਾਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਹੀਂ—ਕਹਲਾਇਆ। ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਅੰਗ ਵਿਸ਼ਯਾ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਉਸੀ ਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਮ! ਆਓ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੀਏ। ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਚਲੋ, ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਵਾਸ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ, ਅਰਘਯ ਅਤੇ ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਵੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਉਹ ਸਭ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸਕ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਵ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਨਾਵ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹੋ। ਯਾਤਰਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਰਿਆ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੋਰ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਧੁਨੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ 'ਮਾਨਸ' ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਧੁਨੀ ਜਹਨਵੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਜਲ ਵਿਗਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਾਮ, ਇਸ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਬਹੁਤ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮੁਨਿਵਰ! ਇਹ ਜੰਗਲ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਕਟਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ।" "ਇਹ ਜੰਗਲ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।