ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਚਿਹਰਾ ਸਨ, ਨੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਧਨਿਆ ਸੂਰਜ ਅੱਤ ਪਤਝੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ—ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਦ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਠੋ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਉਣੇ ਹਨ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦਇਆਵਾਨ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬਹਾਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਬਹਾਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਚਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਉੱਚਤ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸੁਣੋ ਰਾਮ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਸੀ।" "ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖਿਆ।" "ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਵ-ਵਿਆਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ।" "ਫਿਰ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕੇਵਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਚੁਰ-ਚੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।" "ਉਥੇ ਹੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਅੰਗ ਸੜ ਗਏ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਅਨੰਗ—ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਡਿੱਗੇ, ਉਹ ਅੰਗਵਿਸ਼ਯਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਬਣੀ।" "ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ; ਕੱਲ੍ਹੇ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਜਾਵਾਂਗੇ।" "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ; ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਵਾਸ ਬਹੁਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਾਤ ਲੰਘਾਵਾਂਗੇ।" ਸਭ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਪ-ਤਪ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਆ ਕੇ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਤਿਥੀ ਕਰੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਲਈ ਵੀ ਆਤਿਥੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੰਤ ਜਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ; ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਹਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਚੌਵੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਣੋ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਰੇ ਉੱਚਤ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਨੌਕਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਨੌਕਾ ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ; ਯਾਤਰਾ ਸੁਖਦ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ; ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਖ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?" ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ: "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਸ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" "ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਜੇਤੁ ਹਨ, ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਜੰਗਲ ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਕਟਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ!