ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਤੁਹੀ ਏਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ austerity (ਤਪੱਸਿਆ) ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਅਗਨਤ ਰੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਧਨਵੰਤ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਰਦ ਰਿਤੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੇ—ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਸ ਦੀ ਅਸੁਚਿਤ ਖਟੀਆ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੈਵੀਂ ਚੈਪਟਰ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖਟੀਆ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਤਮ ਵੰਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਵੇਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਕਰਤਵ ਕਰਨੇ ਹਨ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਦਯਾ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਨੋ ਵੀਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਵੀਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ austerity ਵਿੱਚ ਧਨਵੰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ। ਜਦੋ ਉਹ ਦੋਨੋ ਮਹਾਵੀਰ ਚਲ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪਥੀ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਿਵਿਆ ਨਦੀ ਦੇਖੀ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਸੀ।" ਕਾਮਦੇਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ 'ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵਤਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ, ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਪਰ ਜਦੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਹਿਮਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ। ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ; ਕਾਮਦੇਵ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਨੰਗ'—ਬਿਨਾ ਅੰਗ ਵਾਲਾ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਾ, ਉਹ 'ਅੰਗ-ਵਿਸ਼ਯ'—ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਲੈਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਇਹ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ; ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਂਗੇ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਈਏ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੀਤੇਗੀ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਪ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਤਪੱਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ austerity ਦੀ ਲੰਮੀ ਅਭਿਆਸ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਏ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਗਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਇੱਥੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਿਕ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ austerity ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਚੌਵੀਂ ਚੈਪਟਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਸਾਫ ਸੀ, ਦੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨੌਕਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਨੌਕਾ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ; ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਵੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਨਦੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੋਨੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਦ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤਿ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: "ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਰਾਮ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਝੀਲ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਮਾਨਸ ਝੀਲ ਬਣਾਈ; ਇਸ ਤੋਂ ਨਦੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਝੀਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਝੀਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ; ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਹਨਵੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।" "ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਰਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਦੋਨੋ, ਅਤਿ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਨੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਅਤੇ ਉਹ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ...