ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਭਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਵਣ! ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੰਦਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਚ ਹੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹਤਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਅਸਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਗਲਤ ਹੈ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਧਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਨੂੰ ਕੜਕ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ—"ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਉਸਦਾ ਰੂਪ-ਸੂਰਤ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ? ਉਹ ਇਸ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਆਇਆ?" "ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਰਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਦੂਣ ਵਰਗੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਗਾੜਿਆ?" ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਹੱਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਝੜੀ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਆਦਮੀ ਨੇ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਖਰਾ ਤੇ ਦੂਣ ਸਮੇਤ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।" "ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਹੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਚੀ ਹਾਂ। ਉਸਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਰੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵਰਗਾ।" "ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ, ਨੱਕ, ਅਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਸਰੀ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਵੇ।" "ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ, ਲਾਲ ਤੇ ਉੱਭਰੇ ਨਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਐਸੀ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ—ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿਨਨਰੀ।" "ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਰੂਪਵਾਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਦਵਿਤੀਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪਤਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ।" "ਮੈਂ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਸਦੇ ਨਿਤੰਬ ਚੌੜੇ, ਜਿਸਦੇ ਸਤਨ ਉੱਪਰੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆਵਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਸੀਤਾ—ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ," "ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਵਿਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਿੱਤ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਲੈ।" "ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਖਰਾ ਅਤੇ ਦੂਣ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ।" ਹੁਣ, ਪੈਂਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ, ਸਭ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਥਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਰਥਸ਼ਾਲਾ 'ਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰਥੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ—"ਰਥ ਜੋਤੋ!" ਸਰਥੀ ਨੇ ਚੁਸਤ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ, ਉੱਤਮ ਰਥ ਜੋਤ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਭੂਤਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।