ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਅਖੀਰਕਾਰ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਿਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਚੌਕਸ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਭਾਰੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰੋਸ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਵਣ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਬੁਰਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਅਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਅਬ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਧਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ—"ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਸਦੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਰੂਪ-ਸਵਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਇਹਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਤੇ ਇਹ ਐਨਾ ਔਖਾ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਰਾਮ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ—all ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਅੰਗ ਭੰਗ ਕੀਤਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—"ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਲੇ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਪਟਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀ ਵੇਖੀ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਝੜੀ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਫਸਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸਸ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ। ਇਕਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਪੈਦਲ ਹੋ ਕੇ, ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਇਕੱਲੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋਈ, ਬਚ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਮਹਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਭਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਗਤ ਹੈ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਜੈ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਨੀਰਭਉ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ—ਰਾਮ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ। ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ, ਨੱਕ, ਅਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਨਖ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ—ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿੱਨਰੀ ਵਿੱਚ। ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਸਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਪਤਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ। ਮੈਂ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰ, ਉੱਚੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆਵਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅੰਗ ਭੰਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ; ਪਰ ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ— ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ, ਤਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰ, ਜਿੱਤ ਲਈ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੇਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਝਿਜਕ ਮੰਨ, ਹੇ ਰਾਵਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਤੇ ਫੌਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ, ਹੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸਸ ਰਾਮ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੈਂਤੀਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਦੀਆਂ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਰੋਮ-ਕੰਪ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼, ਤਾਕਤ-ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਲੁਕ ਕੇ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ—"ਰਥ ਜੋਤਿਆ ਜਾਵੇ।" ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਚੁਸਤ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ, ਉੱਤਮ ਰਥ ਜੋਤ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਭੂਤ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।