ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਰ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ—even ਜੇ ਉਹ ਯੋਗ ਹੋਵੇ—ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਨੀਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਮਿਹਰ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਰਾਵਣ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਮਾੜਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਦੀ ਪਰਖ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਹੁਣ ਜਲਦ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਧਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਨੂੰ ਕੜਵੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੌਰਯਤਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ?" "ਰਾਮ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਜਿਹੇ ਰਾਖਸਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਨਕਸਾ ਬਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਛਾਲਾ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬਾਣ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ। ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਓਲੇ ਨਾਲ ਖੇਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸਸ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ।" "ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਧੇ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਬਚ ਗਈ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਉਪਹਾਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ—ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ—ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਨਿਭਾਉ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਹੱਦ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀਲ, ਅਜੇਤ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਬਹਾਦਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਹੈ—ਰਾਮ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ, ਰਾਮ ਦੀ ਜਾਨ।" "ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁਚੱਜੀ ਨੱਕ ਤੇ ਨਫ਼ਾਸ਼ੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਖਿਆਤਿ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੀ, ਸੁੰਦਰ, ਲਾਲ ਤੇ ਉਭਰੇ ਨਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ—ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਯਕਸ਼ੀ, ਨਾ ਕਿੰਨਰੀ।" "ਜਿਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਦੁਤੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਪੂರ್ವ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤੀ।" "ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਚੌੜੀ, ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆਵਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਨਕਸਾ ਬਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਵਿਦੇਹਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇਂ, ਤਾਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਗੇ; ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਉਠਾ, ਜਿੱਤ ਲਈ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਲਾਗੂ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਵਣ।" "ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਤੇ ਫੇਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ; ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ, ਤੇ ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਪੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ, ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਲੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਰਥ ਜੋਤ ਦੇ।" ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਨੂੰ ਜੋਤ ਦਿੱਤਾ।