ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੁਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ, ਬੁਰਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰੂੜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਠੋਰ, ਦਇਆ ਰਹਿਤ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੂੜ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਿਵਿ ਪਹਿਨਾਵੇ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਪਉਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਵਿਘਾੜੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਨਿਡਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਡਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਤੈਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਬੇਰੁਖਾ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। “ਤੂੰ ਰਸ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ, ਅਣਸੰਯਮਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਆਕੜੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਨੀਚ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ, ਉਸ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਅਤੇ ਅਣਸੰਯਮਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਚਿੱਟੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ繁ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਤੂੰ, ਜੇ ਸਹੀ ਅਕਲ ਨਹੀਂ, ਅਥਿਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਸੰਯਮਤ ਹਨ, ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬਚਕਾਣੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ—ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ? ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤਚਰ, ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ‘ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਗੁਪਤਚਰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਆਮ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨਾ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੇਵਲ ਰਾਮਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ। ਉਹ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਥਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਲਾਲਚੀ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ ਜੋ ਕਠੋਰ, ਘੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਠੱਗ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਅਣਪਹੁੰਚ, ਆਤਮ-ਗਰਵੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਅਮੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਡਿਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਚੋਲੀ ਜਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹਾਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਅਮੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਚੋਖਾ, ਸਭ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਯਮਤ, ਆਭਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਦਇਆ ਸਾਫ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਵਣ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇਰੀ ਨੈਣ-ਵਿਚਾਰ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ-ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਧਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਬੇਰੁਖਾ ਬੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਵਿਚ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ? ਰਾਮ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ—ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਸਚ ਦੱਸ, ਸੋਹਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਵਿਘਾੜਿਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ...