ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਰਾਜ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਪੌਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕਦ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਲੌਰੀ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਾਪ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਉਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਾਰੀ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸਲਾਮਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਐਸਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਅਟੱਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਝਕਜੋਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉਠਾ ਸਕਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਸਕਦਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ, ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਰਵਾਹਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਚੰਭਤ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਹਾਨ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ, ਨਲਿਨੀ, ਨੰਦਨ ਦੇ ਦਿਵਯ ਵਣ ਲੈ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ-ਵਾਂਗ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਸੀ, ਸਿਵਾਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ। ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ, ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਰਦਈ, ਦਯਾ-ਰਹਿਤ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੈ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਮਹਾਂਰਾਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਘੜੀ 'ਤੇ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਭੈਣ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਡਰ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਡਰਾਵੀਆਂ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਹੁਣ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ — ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ — ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖੀ। "ਤੂੰ ਰੰਗ-ਰਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ, ਅਣਅਕਾਬੂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਡਰਾਵਣੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਜੋ ਉਠ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੇਹੜਾ ਘਟੀਆ ਰੰਗ-ਰਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੀ ਲਗਾਮ 'ਚ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਣ-ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ, ਕਰਤਵਾਂ ਤੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਲੋਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜੇਹੜਾ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ 'ਚ ਸੁਸਤੀ ਕਰਦਾ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਅਕਾਬੂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਚਿਕਣ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਰਾਜੇ ਜੇਹੜੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ繁 ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਤੂੰ, ਰਾਵਣ, ਜੇਹੜਾ ਸਹੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹਨ? ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬਚਪਨ-ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਅਬੁੱਧ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ — ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ? ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤਚਰ, ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਗੁਪਤਚਰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਆਮ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰਾਮਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਦੰਡਕ ਵਨ ਹੁਣ ਨਿਰਭੈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਲਾਲਚੀ, ਸੁਸਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਕੋਈ ਜੀਵ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਠੋਰ, ਘੱਟ ਦਿੰਦਾ, ਸੁਸਤੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਅਤਿ-ਅਹੰਕਾਰੀ, ਔਖਾ-ਪਹੁੰਚ, ਆਤਮ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੇ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਖੋ ਬੈਠਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਅਣ-ਮੁੱਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕੰਮ ਸੁੱਕਿਆਂ ਲੱਕੜਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਪੋਸ਼ਾਕ ਜਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹਾਰ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਕਾਬਲ ਹੋਵੇ, ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚੋਖਾ, ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਕਦਰਦਾਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੌਂਦੇ, ਉਹ ਨੀਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ; ਜਿਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਵਣ, ਮੰਦ-ਮੱਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਵਧ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਸਾਵਧਾਨੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਆਈ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੱਸੀ।